5 krokiv dlia vidrodżennia ukrajinsskoji movy

mova300-synia

Pjatt rokiv tomu v odnij iz gazet bulo opublikovano żorstokyj prognoz: “ukrajinsska mova znykne v 2060 roci”. Todi, na poczatku pravlinnia Janukovycza, ce bulo poperedżenniam pro te, czym zagrożuje povzucza rusyfikacija pry popuskanni vlady. Tempy vytyskannia ukrajinsskoji movy budutt pryszvydszuvatysia, stverdżuvalosia v doslidżenni, oskillky “kożen novyj rusyfikovanyj region pidkliuczatymettsia do rusyfikaciji tyh, szczo zalyszylysia”.

Pro ce pysze v ramkah spectemy “Jak vriatuvaty ukrajinssku movu vid vymyrannia” na sajti “Dilova stolycia” Vadym Denysenko. Sered inszogo, vin anonsuvav, szczo najblyżczymy dniamy v Verhovnij Radi zjavyttsia miżfrakcijne objednannia “Za vidrodżennia ukrajinsskoji movy”. Dumku Denysenka publikuje Gazeta.ua.

Nyni nemaje pidstav vvażaty, szczo cia zagroza znykla abo hocza b zmenszylasia. Za dva roky pislia revoliuciji ne zrobleno praktyczno niczogo dlia zahystu ukrajinsskoji movy. Można poczuty pojasnennia, szczo vlada kategoryczno proty budd-jakyh zaboronnyh czy dyskryminacijnyh zahodiv szczodo rosijsskoji movy, oskillky pobojujettsia stvoryty zajve naprużennia v suspillstvi. Odnak ce ne vypravdovuje vidsutnosti derżavnoji polityky, spriamovanoji na pidtrymku ukrajinsskoji movy i stymuliuvannia jiji vykorystannia.

Osoblyvo neobhidni taki stymuly dlia molodyh ukrajinciv, czyja roll u doli ukrajinsskoji movy bude, bez perebillszennia, vyriszallnoju. Vid jihniogo vyboru zależytt, jakoju movoju vony spilkujuttsia u svojemu koli, zavodiatt znajomstva, stvoriujutt simji, a potim i vyhovujutt ditej. Zaraz, v umovah rosijsskoji agresiji, populiarnistt i prestyżnistt rosijsskoji movy v molodiżnomu seredovyszczi zmenszylass, a ukrajinsskoji – zrosla. Ta z inszogo boku, koly molodi liudy szukajutt informaciju v interneti czy hoczutt znajty szczo-nebudd poczytaty, posluhaty, podyvytyss, to szvydsze za vse vony natrapliajutt same na rosijsskomovni sajty, knygy, radìo- ta teleperedaczi, a ne na ukrajinomovni.

Na vesnu ciogo roku zaplanovani parlamentsski sluhannia pro rozvytok ukrajinsskoji movy. Hotilosia b, aby tam prozvuczaly ne lysze konstataciji isnujuczyh problem, a j konkretni (do togo ż jaki reallno zdijsnyty) kroky dlia poriatunku ukrajinsskoji movy, jaki povynna zrobyty derżava v rozrahunku nasampered na molodd.

Można vyokremyty pjatt najvażlyviszyh napriamkiv: Vikipedija i slovnyky; Knygy ta populiaryzacija czytannia; Radìo i telebaczennia; Populiaryzacija spilkuvannia ukrajinsskoju movoju sered szkoliariv; Zagallnodostupni kursy ukrajinsskoji movy. Pry dosytt skromnyh zatratah można znaczno posylyty pozyciji ukrajinsskoji movy v molodiżnomu seredovyszczi, jakszczo, zvyczajno, prysluhatysia do togo, szczo hocze sama molodd.

Dokladnisze ci 5 punktiv narodnyj deputat ta medìakerivnyk Vadym Denysenko vyklav na svojij storinci v mereżi Facebook.

5 krokiv dlia vidrodżennia ukrajinsskoji movy. Zavdannia dlia novogo uriadu

Odne z perszoczergovyh zavdann novogo uriadu – nareszti vziatysia za movne pytannia. Pry ciomu, slid czitko rozumity – golovnyj posyl kampaniji maje jty na ditej i na molodd do 35 rokiv. Ukrajinizovuvaty starsze pokolinnia – bezgluzdo i ne potribno. Ale pry ciomu, treba pamjataty, szczo bez derżavnoji maszyny povernuty ukrajinssku movu v masovu komunikaciju prosto nemożlyvo.

Krok 1. Ukrajinizacija Vikipediji

Povernennia ukrajinsskoji movy v komunikaciju potribno poczynaty ne z horovyh kolektyviv i ne z vystavok vyszyvanok – vse ce fon. Osnova povernennia – ce internet, u jakomu żyve molodd. Siogodni ukrajinomovnyj segment ua-netu skladaje lysze 25-27% vid usiogo trafiku. Golovne dżerelo zapytiv i zvernenn ukrajinciv – Vikipedija i vikislovnyky. Siogodni nasza Vikipedija na poriadok girsza za rosijsskomovnu i tomu, szukajuczy vidpovidd na budd-jake pytannia, liudyna czastisz za vse zvertajettsia v rosijsskomovnu Vikipediju.

Szczo potribno zrobyty, szczob zminyty ciu sytuaciju? Vsiogo-na-vsiogo pidkliuczyty do ciogo procesu universytety j akademiju nauk (AN). Vsi studenty 4-6 kursiv svoji dyplomni ta kursovi roboty majutt peretvoriuvaty v statti Vikipediji. Vyszi v rejtynguvanni MON povynni otrymuvaty okremi baly za robotu v Vikipediji. Vsi pracivnyky AN povynni v rik napysaty 2-3 statti po svojij specìallnosti ta vidredaguvaty szcze 2-3 statti Vikipediji. Za dva roky, pry pravyllnomu pidhodi jakistt naszoji Vikipediji vyroste kratno, a vidtak, liudyna bude czerpaty informaciju z ukrajinomovnogo dżerela.

Svogo czasu, podibnu programu zapustyv Kazahstan, de vidpovidallnym za ciu robotu buv gumanitarnyj vice-premjer. Za killka rokiv kazahsska Vikipedija stala odnijeju z najbillsz jakisnyh Vikipedij Jevraziji. (Vidpovidallnyj – MON)

Krok 2. Ocyfruvannia knyg

Ciogo roku, v ukrajinsskomu biudżeti na programu “ukrajinsska knyga” vydileno 50 mln grn (levovu czastku otrymaje vydavnyctvo “Folìo”). Naspravdi taka trata groszej – ce zakopuvannia v pisok. Varto, naspravdi, zajniatysia ocyfruvanniam ukrajinsskoji ta ukrajinomovnoji knygy i stvoryty derżavnu bezkosztovnu cyfrovu biblìoteku (na regionallnomu rivni isnujutt toczno taki programy – varto pereglianuty jih takoż na predmet vypusku novyh cyfrovyh knyg i ocyfruvannia staryh, osoblyvo z pytann krajeznavstva i putivnykiv). Paralellno, derżava povynna poczaty borotysia z piratsskym rosijsskomovnym knyżkovym kontekstom, jakyj masovo prysutnij v interneti.

Szczodo zaborony rosijsskyh knyg, jak ce proponuvav “Narodnyj front” (spillno z tym że “Folìo”), to cej proces maje buty postupovym. Na perszomu etapi varto obmeżyty lysze prodaż knyg rosijsskyh avtoriv, vydanyh v Rosiji pislia pevnoji daty (do prykladu, z 2017 roku). I postupovo potribno absoliutno minimizuvaty pojavu rosijsskoji knygy na naszomu rynku – hoczete prodavatysia tut, drukujte na naszyh potużnostiah (do 2018 roku). Cym uże z 2017 roku maje zajniatysia Instytut knygy, jakyj maje zjavytysia pry Minkullti (vidpovidnyj zakon M.Kniażycckogo ta V.Denysenka pryjniatyj).

Paralellno maje jty cyfruvannia audìoknyg i v programi “ukrajinsska knyga” maje nareszti zjavytysia punkt “audìoknyga”. Vess cej kontent maje buty maksymallno finansovo dostupnyj (perevażno bezkosztovnyj). Ce maje staty czastynoju derżavnoji programy z populiaryzaciji czytannia. (Vidpovidallnyj – Minkullt)

Krok 3. Ukrajinizacija radìo i telebaczennia

Derżava povynna povernuty kvotuvannia ukrajinsskogo kontentu na TB ta radìo. ukrajinsskoji movy maje buty ne mensz za 50% eteru (ale ce ne tytry, a dubliaż). ukrajinsskoji maje buty ne mensze 50% prajmu – z 18 do 23.

Pry ciomu treba zrazu zrozumity, szczo inicìatyvy Kyrylenka pro 80% ukrajinsskoji muzyky – dyskredytujutt ideju (cyfra javno zavyszczena). (Tut pan Denysenko ne rozibravsia v sytuaciji, bo naspravdi jdettsia ne pro 80%, a pro 37,5% pisenn ukrajinsskoju movoju – red.). Borotysia siogodni treba ne stillky i ne tillky za muzyku (produkt), a za movu vedennia – movu miż pisniamy.

Derżava maje vvesty negajnu zaboronu transliaciji dytiaczyh program budd jakoju movoju inszoju, krim ukrajinsskoji (tytry tut ni do czogo). Vsi dytiaczi programy i kanaly majutt staty ukrajinsskymy. (Vidpovidallnyj – Nacrada z pytann telebaczennia i radìomovlennia)

Krok 4. Derżavna programa “Ja perehodżu na ukrajinssku”

Zaraz isnuje riad gromadsskyh inicìatyv, jaki populiaryzujutt perehid na ukrajinssku. Ale bez derżavnoji pidtrymky ci inicìatyvy pryreczeni na postupovo zgasannia. Cej punkt odyn iz najskladniszyh, bo vin najbillsze zależnyj vid ekscesu vykonavcia i tomu, oczevydno, szczo derżava maje zaluczyty, nehaj na minimallni groszi, ale riad providnyh pìar-tehnologiv, jaki rozrobliatymutt ci programy i dopomagatymutt czynovnykam vtiliuvaty jih u żyttia. (Vidpovidallnyj – Minkullt)

Krok 5. Zakonodavstvo

My povynni nareszti navażytysia na pereatestaciju derżavnyh czynovnykiv z pokazovym zvillnenniam tyh, hto ne govorytt derżavnoju.

U pryjmallniah derżavnyh czynovnykiv treba zaboronyty vżyvaty nederżavnu movu. Pislia povernennia ukrajinsskoji v derżavni ustanovy do neji zminyttsia stavlennia – ukrajinsska stane movoju vlady. Zaraz mova vlady – rosijsska. Czastkovo ce pytannia vyriszeno v zakoni pro derżslużbu, ale vidsutnistt kontroliu i pokarannia – stymul niczogo ne miniaty.

Ukrajinizacija armiji. Niszczo ne vyhovuje patrìotycznyj duh, jak armija. Derżava maje nareszti poczaty perehid na obovjazkovu 2-misiacznu mobilizaciju vsiogo naselennia krajiny za nativsskymy zrazkamy. Ukrajinomovne seredovyszcze armiji – ce najkraszczyj szliah do ukrajinizaciji suspillstva.

V derżavi maje zjavytyss instytut zbereżennia ukrajinsskoji movy (tak samo, jak je instytut pamjati), jak varìant – upovnovażenyj z movnyh pytann pry premjer-ministrovi. V parlamenti najblyżczymy dniamy zjavyttsia miżfrakcijnke objednannia “Za vidrodżennia ukrajinsskoji movy”.

I nareszti, naostanok, pislia dovgyh dyskusij i obgovorenn my majemo pryjniaty novyj zakon pro movy zamistt ganebnogo zakonu Kivalova-Kolesniczenka.

Ce 5 prostyh krokiv, jaki za 5-7 rokiv dozvoliatt zbillszyty vżyvannia ukrajinsskoji movy moloddiu na 10-15%. I, szczo najgolovnisze – vony ne potrebujutt serjoznyh kapitallnyh vkladenn. Jedyne, szczo potribno – polityczna volia.

OBHOVORENNIA