Naperedodni katastrofy: czy vytrymajutt ukrajinssko-pollsski vidnosyny novu kryzu

pollsca-kryza

Za killka dniv ukrajinssko-pollsski vidnosyny mozsutt perezsyty novu “toczku nepovernennia”, sco vyznaczytt rivenn spivrobitnyctva dvoch krajin na najblyzsczi roky.

Jdettsia pro 11 lypnia – v cej denn v Pollsci vidznaczajettsia denn muczenyctva “kresovian” – poliakiv, jaki zsyly v Zachidnij Ukrajini i Zachidnij Bilorusiji.

Vidczuttia nemynuczoji katastrofy mozsna zrozumity, jaksco perehlianuty zapys nescodavnioho zasidannia pollsskoho Sejmu, prysviaczenoho Volynsskij katastrofi, abo, jak poliubliajutt hovoryty pollsski deputaty, “Volynsskij rizanyni”.

Ukrajinsska vlada v ostannij moment sprobuvaly vidstroczyty katastrofu – zokrema, hlavy parlamentiv dvoch krajin domovylysia ne poruszuvaty istoryczni pytannia do zakinczennia varszavsskoho samitu NATO.

Nichto ne dumav serjozno vykonuvaty ciu obicianku (i stenograma zasidannia Sejmu ce pidtverdzsuje), odnak slid rozumity, sco ce buv lysze prolog. Za danymy pollsskych zsurnalistiv, rozvjazka maje vidbutysia 11 lypnia abo v najblyzsczi dni.

Sejm mozse proholosuvaty vyznannia volynsskych podij henocydom poliakiv, zdijsnenym ukrajinciamy, a takozs vstanovyty specìallnyj denn jichnioji pamjati – 17 veresnia.

Ostannie – maksymallnyj kompromis vid pravliaczoji partiji “Pravo i Spravedlyvistt”. Denn pamjati planujettsia pryvjazaty do dnia poczatku radiansskoji okupaciji Zachidnoji Ukrajiny i Bilorusi, scob pokazaty – u zahybeli poliakiv vynna ne lysze UPA.

Odnak u budd-jakomu razi taki riszennia Sejmu zrujnujutt nyniszni vidnosyny Ukrajiny i Pollsci. Adzse vony bahato v czomu bazuvalysia na ideji prymyrennia dvoch narodiv. Prymyrennia, sco, jak my dumaly, vzse vidbulosia.

A holosuvannia za henocyd “obnuliaje” vsi naszi vzajemni vybaczennia, perenosiaczy rivenn vidnosyn dvoch krajin u krascomu razi na rivenn poczatku 1990-ch…

A naperedodni cych podij u vohonn pollsskych prystrastej pidlyly oliji z ukrajinsskoji stolyci:

Kyjivrada proholosuvala za paket perejmenuvann, sered inszoho zminyvszy nazvu Moskovsskoho prospektu na prospekt Stepana Bandery.

I chocza dlia poliakiv ne mensz aktuallnym mozse buty perejmenuvannia vulyci, nazvanoji na czestt “varszavsskoho kata” Suvorova, holosuvannia za prospekt Bandery czudovo vkladajettsia v nynisznij dyskurs pro zahrozy ukrajinsskoho nacìonalizmu.

Ce riszennia za svojeju “svojeczasnistiu” mozse zrivniatysia z torisznim holosuvanniam Verchovnoji rady scodo statusu vojakiv UPA.

Te riszennia bulo uchvaleno za hodynu pislia vystupu v Radi todisznioho pollsskoho prezydenta Bronislava Komorovsskoho. Bahato pollsskych politologiv vvazsajutt, sco same ce holosuvannia bulo spryjniato v Pollsci jak demonstratyvnyj pliuvok, tym billsze, sco Komorovsskyj osobysto kuruvav “ukrajinsskyj vektor” zovnisznioji polityky. Ce stalo perelomnym momentom vyborczoji kampaniji, za pidsumkamy jakoji lider prezydentsskoji honky postupyvsia malovidomomu jurysta z Krakova Andzseju Dudi.

Z cioho vyplyvaje rezonne pytannia – jakoju bude cina nynisznioho holosuvannia?

Odnak ne mensz aktuallnym bude j insze pytannia. Nevzse vidmova Kyjivrady vid holosuvannia zdatna bula b zupynyty rizke pohirszennia ukrajinssko-pollsskych vidnosyn?

Szvydsze za vse – ni. Chocza b tomu, sco

mynuloho roku zi zminoju vlady v Pollsci zminyvsia i poriadok dennyj vidnosyn z Ukrajinoju.

Za pidsumkamy parlamentsskych vyboriv deputatamy staly bahato dijacziv, jaki zrobyly sobi imja na temi Volyni ta vidpovidallnosti ukrajinciv.

Osnovna problema zovsim ne u Stepani Banderi, a v naszij zhodi dotrymuvatysia novoho pollsskoho dyskursu. Dyskursu, jakyj peredbaczaje ne vidpovidallnistt okremych osib, a kolektyvnu vidpovidallnistt narodu.

Pryczomu – tillky ukrajinsskoho, vynosiaczy za duzsky i analogiczni zloczyny z pollsskoho boku, i peredvojennu nacìonallnu polityku Pollsci, jaka i stvoryla peredumovy Volynsskoji tragediji.

I z cym faktom nam treba navczytysia zsyty, prynajmni do nastupnych vyboriv, jaki vidbuduttsia neskoro.

A mozslyvo, ce trend na dovhi roky, adzse debaty v Sejmi pokazaly, sco taku ideologiju podiliajutt ne lysze predstavnyky pravliaczoji partiji “Pravo i Spravedlyvistt” abo radykaly z Kukiz’15.

Nascadky meszkanciv “kresiv” – dosytt velyka elektorallna grupa, a otzse, za jichni sympatiji borotymuttsia vsi partiji.

Pry ciomu prystrasti v susidnij krajini rozpalylysia nastillky, sco bez uvahy zalyszyvsia i prymyrlyvyj lyst vid ukrajinsskych politykiv i hromadsskych dijacziv, i vidpovidd – takozs prymyrlyva – pollsskych.

Mozslyvo, ce povjazano z tym, sco bahatiom nynisznij czas zdajettsia najbillsz vdalym dlia obhovorennia istorycznoho pytannia.

Vychodiaczy z debativ u Sejmi, mozsna dijty vysnovku: slabkistt nynisznioji Ukrajiny i nasza zalezsnistt vid zachidnoji dopomohy (v tomu czysli j pollsskoji) bahattma spryjmajettsia jak harna mozslyvistt dosiahty pryncypovych postupok u ciomu istorycznomu spori.

Czy zdatna ukrajinsska vlada skazaty “ni” v takij sytuaciji? Vidpovisty vviczlyvo, ale tverdo?

Dosi ukrajinsska vlada volila jty na postupky – chocza b tomu, sco ci pytannia v Ukrajini ne buly takymy pryncypovymy, jak u Pollsci. Za vyniatkom, zvisno, Zachidnoji Ukrajiny.

A sce – tomu sco v Ukrajini, na vidminu vid Pollsci, dosi ne bulo nacìonallnoho konsensusu navkolo istoriji Druhoji svitovoji vijny.

Odnak teper prystrasti rozburchalyss jak nikoly – i postojaty ostoronn vzse ne vdasttsia.

Najblyzsczi dni mozsutt postavyty Ukrajinu pered duzse neprostym vyborom – jty na postupky, namahajuczyss zberehty nynisznij rivenn spivpraci, vlasztovuvaty zustriczni demarszi (a istorycznych pryvodiv dlia cioho dosytt) abo zs, zberihajuczy holovu cholodnoju, vpevneno hnuty svoju liniju.

Pry ciomu, navitt jaksco riszennia pro henocyd ne bude uchvalene najblyzsczymy dniamy, tema z poriadku dennoho ne znykne. Napryklad, najblyzsczymy misiaciamy na nas czekaje premjera pollsskoho fillmu “Volynn”, sco mozse vyklykaty czerhovu antyukrajinssku isteryku.

Zahalom, jaksco my vvazsajemo perejmenuvannia kyjivsskoho prospektu pravyllnym, ale trochy nesvojeczasnym, to varto zrozumity – vdaloji daty dlia cioho najblyzsczymy rokamy ne bude.

Ale i ce ne najhirsze. Nabahato hirsze, sco isteryka, jaka vzse pidnimettsia, mozse na dovhyj czas zablokuvaty mozslyvistt normallnoji i czesnoji rozmovy pro naszu istoriju, vkliuczajuczy najboliucziszi storinky.

A cia rozmova vkraj neobchidna obom krajinam – i Ukrajini, i Pollsci.

OBHOVORENNIA