Ekonomichnyi Nobel: za teorïu kontraktiv

Billshistt liudei, mabutt, nikoly ne chuly pro «teorïu kontraktiv», ale same cia sfera, prynesla amerykanciu Oliveru Hartu ta finu Bengtu Holmströmu ciohorichnu premïu Shvedsskoho derzhavnoho banku z ekonomichnyx nauk pamjati Alfreda Nobela.

Ïx naukovyi dorobok dozvoliaie krasche rozumity skladni ta riznomanitni kontraktni vidnosyny mizh, napryklad, robitnykamy i firmamy, akcìoneramy ta menedzheramy, biznesom i postachallnykamy, straxovykamy i ïx klïentamy, a takozh ukladaty efektyvnishi kontrakty.

nobel-prize-economics-2016

Koly robitnykam potribno pidvyschyty platniu za produktyvnistt praci? Jak v kontrakti naikrasche vyznachyty umovy vyplaty takoho bonusu? Chy menedzhery povynni vkliuchaty opcìony emitenta u svoï kontrakty chy potribnyi jakyiss inshyi sposib uzghodzhennia interesiv? Koly straxovi kompaniï mozhutt vymahaty vid svoïx klïentiv uchasti u vyplatax i jak naikrasche uzghodyty umovy cyx vyplat?

Liudy postiino potrapliaiutt v sytuaciï, v jakyx staiutt zalezhnymy vid inshoï storony i povynni znaty, scho vona dïe u ïxnix interesax. Kontrakt – ce holovnyi sposib stvoryty stymuly dlia unyknennia konfliktu interesiv ta spravedlyvoho rozpodilu ryzykiv, prav ta obovjazkiv, scho vyplyvaiutt z kontraktnyx vidnosyn.

Akcìonery kompaniï, napryklad, povynni buty perekonani, scho menedzhery pryimaiutt taki rishennia, jaki maksymizuiutt ïï prybutok, a ne dïutt u svoïx pryvatnyx interesax, vytrachaiuchy, skazhimo, koshty kompaniï na oblashtuvannia svoïx ofisiv chy beruchy uchastt v proektax, jaki korysni tillky ïm. Naikraschyi sposib u cii sytuaciï – uklasty takyi kontrakt, jakyi maie stymuliuvaty menedzhera stavyty interesy kompaniï vysche svoïx vlasnyx.

Sformuliuvaty optymallnyi zmist takoho kontraktu naspravdi duzhe vazhko. Zrozumilo, scho jakscho povjazaty doxid menedzhera z jakymyss pokaznykamy produktyvnosti kompaniï, napryklad prybutkom chy vartistiu ïï akcii, to ce sluhuvatyme dlia nioho stymulom dïaty v ïï interesax. Ale jakyi typ kontraktu zaoxochuvatyme taku povedinku najefektyvnishe? Skladnistt poliahaie v tomu, scho okremi zavdannia, jaki dovodyttsia vykonuvaty menedzheru, vidnosno lehko peredbachyty, proanalizuvaty ta vkliuchyty v kontrakt, a inshi – ni. Vnesok Holmströma poliahaie v analizi vsix cyx vypadkiv, identyfikaciï ekonomichnyx stymuliv, jaki berutt v nyx uchastt, ta vyroblenni naikraschyx umov kontraktu.

Napryklad, jakscho vazhlyvyi faktor v produktyvnosti menedzhera – ce vezinnia, to odyn zi sposobiv vidmezhuvaty vezinnia vid starannosti chy zdibnostei, poliahaie u vyplati bonusu na osnovi toho, naskillky robota menedzhera efektyvna porivniano z serednim pokaznykom v joho industriï. Jakscho usim kompanïam na rynku odnakovo povezlo – skazhimo, nespodivano vpaly ciny na naftu i ïx prybutky zrosly, – to lyshe ti menedzhery, jaki prynesly svoïm kompanïam prybutok, billshyi za serednii, povynni otrymaty bonus.

V osnovi doslidzhenn Harta lezhytt pryncyp, scho vsi ryzyky ta vypadkovosti v kontrakti vraxuvaty nemozhlyvo i zavzhdy mozhe poiavytysia jakyiss faktor, jakyi vplyne na mozhlyvistt vykonannia joho umov. V takyx vypadkax, imovirno, storony mozhutt roziitysia v rozuminni toho, jake rishennia slid pryiniaty. Tomu pytannia poliahaie v tomu, jak uklasty naikraschyi kontrakt, vraxovuiuchy faktory ryzyku i te, jak potribno dïaty, jakscho nastanutt neperedbachuvani obstavyny. Ce – tak zvana teorïa nepovnyx kontraktiv.

Hart i joho kolegy pokazuiutt, jak mozhlyvo vyrishyty ciu problemu. Sutt ïx rishennia poiasniuiutt v Nobelivsskomu komiteti:

«Holovna ideia poliahaie v tomu, scho kontrakt, v jakomu ne mozhna tochno vyznachyty, scho storony maiutt robyty u vypadku neperedbachuvanyx obstavyn, povynen vstanovyty, xto matyme pravo pryiniaty rishennia, jakscho storony ne zmozhutt pohodytysia. Storona z takym pravom matyme billshe perehovornoï syly i zmozhe uklasty uhodu na vyhidnishyx umovax. Svoieiu cherhoiu, ce zbillshuvatyme dlia neï stymuly pryimaty pevni rishennia, napryklad investuvaty, paralellno zmenshuiuchy ci sami stymuly dlia storony z menshymy perevahamy». 

Oskillky pravo pryimaty rishennia i pravo vlasnosti jdutt plich-o-plich, ideï Harta takozh rozshyriuiutt teorïu prava vlasnosti. Napryklad, jak potribno ukladaty finansovi kontrakty i jak mozhna pryvatyzuvaty uriadovi posluhy? Za jakyx umov firma povynna buty vertykallno integrovanoiu (napryklad, samostiino vyhotovliaty syrovynu dlia vyrobnyctva zamistt toho, schob kupuvaty ïï na rynku, choho mozhna dosiahty, napryklad, shliaxom zlyttia z postachallnykom)?

V komerciinyx pozykovyx kontraktax, v jakyx nemozhlyvo opysaty usi aspekty produktyvnosti pozychallnyka (naslidkom choho staie nepovnyi kontrakt), krasche, schob pravo pryimaty rishennia bulo zberezhene za pozychallnykom do tyx pir, poky joho produktyvnistt zalyshatymettsia zadovillnoiu, ale koly vona pohirshuiettsia, to pravo pryimaty rishennia maie pereity do kredytora. U takyi sposib praciuiutt bahato kontraktiv, zokrema mizh pidpryiemciamy ta venchurnymy investoramy.

Ce lyshe killka prykladiv shyrokoï sfery zastosuvannia teoriï kontraktiv. Hart i Holmström zrobyly velykyi vnesok u rozvytok teoretychnyx zasobiv, jaki potribni dlia rozuminnia chyslennyx i riznomanitnyx kontraktnyx vzaiemovidnosyn, i te, jak mizh ïx storonamy rozpodiliaiuttsia pravo vlasnosti ta pravo pryimaty rishennia. Vazhlyvo i te, scho ïxnia pracia sluhuie dorohovkazom dlia publichnyx i pryvatnyx agentiv schodo toho, jak slid ukladaty naivyhidnishi kontrakty. Tomu j ne dyvno, scho ïï udostoïly naivyschoï naukovoï chesti.

Nobelivsska premïa v haluzi ekonomiky stoïtt ostoronn inshyx nobelivsskyx premii. Ïï oficiina nazva – «Premïa Shvedsskoho centrallnoho banku z ekonomichnyx nauk pamjati Alfreda Nobela». U zapoviti A. Nobela, skladenomu u 1895 r. ne bulo ekonomiky j figuruvalo lyshe 5 nominacii – fizyka, ximïa, fizìologïa abo medycyna, literatura ta ukriplennia myru. Premïu z ekonomiky zasnuvav Shvedsskyi centrallnyi bank z nahody svoho 300-richchia u 1968 r. Vidtodi ïï prysudzhuie Shvedsska korolivsska akademïa nauk poriad iz premïamy, jaki zapoviv A. Nobel.

Mark Thoma
Why this Nobel prize for economics is so well deserved
CBSNews, 12/10/2016
Zreferuvav Jevhen Laniuk

*** *** ***

Tekst inšymy abetkamy »

Ekonomichnyi Nobel: za teorïu kontraktiv

Billshistt liudei, mabutt, nikoly ne chuly pro «teorïu kontraktiv», ale same cia sfera, prynesla amerykanciu Oliveru Hartu ta finu Bengtu Holmströmu ciohorichnu premïu Shvedsskoho derzhavnoho banku z ekonomichnyx nauk pamjati Alfreda Nobela.

Ïx naukovyi dorobok dozvoliaie krasche rozumity skladni ta riznomanitni kontraktni vidnosyny mizh, napryklad, robitnykamy i firmamy, akcìoneramy ta menedzheramy, biznesom i postachallnykamy, straxovykamy i ïx klïentamy, a takozh ukladaty efektyvnishi kontrakty.

nobel-prize-economics-2016

Koly robitnykam potribno pidvyschyty platniu za produktyvnistt praci? Iak v kontrakti naikrasche vyznachyty umovy vyplaty takoho bonusu? Chy menedzhery povynni vkliuchaty opcìony emitenta u svoï kontrakty chy potribnyi iakyiss inshyi sposib uzghodzhennia interesiv? Koly straxovi kompaniï mozhutt vymahaty vid svoïx klïentiv uchasti u vyplatax i iak naikrasche uzghodyty umovy cyx vyplat?

Liudy postiino potrapliaiutt v sytuaciï, v iakyx staiutt zalezhnymy vid inshoï storony i povynni znaty, scho vona dïe u ïxnix interesax. Kontrakt – ce holovnyi sposib stvoryty stymuly dlia unyknennia konfliktu interesiv ta spravedlyvoho rozpodilu ryzykiv, prav ta obovjazkiv, scho vyplyvaiutt z kontraktnyx vidnosyn.

Akcìonery kompaniï, napryklad, povynni buty perekonani, scho menedzhery pryimaiutt taki rishennia, iaki maksymizuiutt ïï prybutok, a ne dïutt u svoïx pryvatnyx interesax, vytrachaiuchy, skazhimo, koshty kompaniï na oblashtuvannia svoïx ofisiv chy beruchy uchastt v proektax, iaki korysni tillky ïm. Naikraschyi sposib u cii sytuaciï – uklasty takyi kontrakt, iakyi maie stymuliuvaty menedzhera stavyty interesy kompaniï vysche svoïx vlasnyx.

Sformuliuvaty optymallnyi zmist takoho kontraktu naspravdi duzhe vazhko. Zrozumilo, scho iakscho povjazaty doxid menedzhera z iakymyss pokaznykamy produktyvnosti kompaniï, napryklad prybutkom chy vartistiu ïï akcii, to ce sluhuvatyme dlia nioho stymulom dïaty v ïï interesax. Ale iakyi typ kontraktu zaoxochuvatyme taku povedinku najefektyvnishe? Skladnistt poliahaie v tomu, scho okremi zavdannia, iaki dovodyttsia vykonuvaty menedzheru, vidnosno lehko peredbachyty, proanalizuvaty ta vkliuchyty v kontrakt, a inshi – ni. Vnesok Holmströma poliahaie v analizi vsix cyx vypadkiv, identyfikaciï ekonomichnyx stymuliv, iaki berutt v nyx uchastt, ta vyroblenni naikraschyx umov kontraktu.

Napryklad, iakscho vazhlyvyi faktor v produktyvnosti menedzhera – ce vezinnia, to odyn zi sposobiv vidmezhuvaty vezinnia vid starannosti chy zdibnostei, poliahaie u vyplati bonusu na osnovi toho, naskillky robota menedzhera efektyvna porivniano z serednim pokaznykom v ioho industriï. Iakscho usim kompanïam na rynku odnakovo povezlo – skazhimo, nespodivano vpaly ciny na naftu i ïx prybutky zrosly, – to lyshe ti menedzhery, iaki prynesly svoïm kompanïam prybutok, billshyi za serednii, povynni otrymaty bonus.

V osnovi doslidzhenn Harta lezhytt pryncyp, scho vsi ryzyky ta vypadkovosti v kontrakti vraxuvaty nemozhlyvo i zavzhdy mozhe poiavytysia iakyiss faktor, iakyi vplyne na mozhlyvistt vykonannia ioho umov. V takyx vypadkax, imovirno, storony mozhutt roziitysia v rozuminni toho, iake rishennia slid pryiniaty. Tomu pytannia poliahaie v tomu, iak uklasty naikraschyi kontrakt, vraxovuiuchy faktory ryzyku i te, iak potribno dïaty, iakscho nastanutt neperedbachuvani obstavyny. Ce – tak zvana teorïa nepovnyx kontraktiv.

Hart i ioho kolegy pokazuiutt, iak mozhlyvo vyrishyty ciu problemu. Sutt ïx rishennia poiasniuiutt v Nobelivsskomu komiteti:

«Holovna ideia poliahaie v tomu, scho kontrakt, v iakomu ne mozhna tochno vyznachyty, scho storony maiutt robyty u vypadku neperedbachuvanyx obstavyn, povynen vstanovyty, xto matyme pravo pryiniaty rishennia, iakscho storony ne zmozhutt pohodytysia. Storona z takym pravom matyme billshe perehovornoï syly i zmozhe uklasty uhodu na vyhidnishyx umovax. Svoieiu cherhoiu, ce zbillshuvatyme dlia neï stymuly pryimaty pevni rishennia, napryklad investuvaty, paralellno zmenshuiuchy ci sami stymuly dlia storony z menshymy perevahamy». 

Oskillky pravo pryimaty rishennia i pravo vlasnosti jdutt plich-o-plich, ideï Harta takozh rozshyriuiutt teorïu prava vlasnosti. Napryklad, iak potribno ukladaty finansovi kontrakty i iak mozhna pryvatyzuvaty uriadovi posluhy? Za iakyx umov firma povynna buty vertykallno integrovanoiu (napryklad, samostiino vyhotovliaty syrovynu dlia vyrobnyctva zamistt toho, schob kupuvaty ïï na rynku, choho mozhna dosiahty, napryklad, shliaxom zlyttia z postachallnykom)?

V komerciinyx pozykovyx kontraktax, v iakyx nemozhlyvo opysaty usi aspekty produktyvnosti pozychallnyka (naslidkom choho staie nepovnyi kontrakt), krasche, schob pravo pryimaty rishennia bulo zberezhene za pozychallnykom do tyx pir, poky ioho produktyvnistt zalyshatymettsia zadovillnoiu, ale koly vona pohirshuiettsia, to pravo pryimaty rishennia maie pereity do kredytora. U takyi sposib praciuiutt bahato kontraktiv, zokrema mizh pidpryiemciamy ta venchurnymy investoramy.

Ce lyshe killka prykladiv shyrokoï sfery zastosuvannia teoriï kontraktiv. Hart i Holmström zrobyly velykyi vnesok u rozvytok teoretychnyx zasobiv, iaki potribni dlia rozuminnia chyslennyx i riznomanitnyx kontraktnyx vzaiemovidnosyn, i te, iak mizh ïx storonamy rozpodiliaiuttsia pravo vlasnosti ta pravo pryimaty rishennia. Vazhlyvo i te, scho ïxnia pracia sluhuie dorohovkazom dlia publichnyx i pryvatnyx agentiv schodo toho, iak slid ukladaty naivyhidnishi kontrakty. Tomu j ne dyvno, scho ïï udostoïly naivyschoï naukovoï chesti.

Nobelivsska premïa v haluzi ekonomiky stoïtt ostoronn inshyx nobelivsskyx premii. Ïï oficiina nazva – «Premïa Shvedsskoho centrallnoho banku z ekonomichnyx nauk pamjati Alfreda Nobela». U zapoviti A. Nobela, skladenomu u 1895 r. ne bulo ekonomiky j figuruvalo lyshe 5 nominacii – fizyka, ximïa, fizìologïa abo medycyna, literatura ta ukriplennia myru. Premïu z ekonomiky zasnuvav Shvedsskyi centrallnyi bank z nahody svoho 300-richchia u 1968 r. Vidtodi ïï prysudzhuie Shvedsska korolivsska akademïa nauk poriad iz premïamy, iaki zapoviv A. Nobel.

Ekonomičnyi Nobel: za teorïu kontraktiv

Billšistt liudei, mabutt, nikoly ne čuly pro «teorïu kontraktiv», ale same cia sfera prynesla amerykanciu Oliveru Hartu ta finu Bengtu Holmströmu ciohoričnu premïu Švedsskoho deržavnoho banku z ekonomičnyx nauk pamjati Alfreda Nobela.

Ïx naukovyi dorobok dozvoliaie krašče rozumity skladni ta riznomanitni kontraktni vidnosyny miž, napryklad, robitnykamy i firmamy, akcìoneramy ta menedžeramy, biznesom i postačallnykamy, straxovykamy i ïx klïentamy, a takož ukladaty efektyvniši kontrakty.

nobel-prize-economics-2016

Koly robitnykam potribno pidvyščyty platniu za produktyvnistt praci? Iak v kontrakti naikrašče vyznačyty umovy vyplaty takoho bonusu? Čy menedžery povynni vkliučaty opcìony emitenta u svoï kontrakty čy potribnyi iakyiss inšyi sposib uzghodžennia interesiv? Koly straxovi kompaniï možutt vymahaty vid svoïx klïentiv učasti u vyplatax i iak naikrašče uzghodyty umovy cyx vyplat?

Liudy postiino potrapliaiutt v sytuaciï, v iakyx staiutt zaležnymy vid inšoï storony i povynni znaty, ščo vona dïe u ïxnix interesax. Kontrakt – ce holovnyi sposib stvoryty stymuly dlia unyknennia konfliktu interesiv ta spravedlyvoho rozpodilu ryzykiv, prav ta obovjazkiv, ščo vyplyvaiutt z kontraktnyx vidnosyn.

Akcìonery kompaniï, napryklad, povynni buty perekonani, ščo menedžery pryimaiutt taki rišennia, iaki maksymizuiutt ïï prybutok, a ne dïutt u svoïx pryvatnyx interesax, vytračaiučy, skažimo, košty kompaniï na oblaštuvannia svoïx ofisiv čy beručy učastt v proektax, iaki korysni tillky ïm. Naikraščyi sposib u cii sytuaciï – uklasty takyi kontrakt, iakyi maie stymuliuvaty menedžera stavyty interesy kompaniï vyšče svoïx vlasnyx.

Sformuliuvaty optymallnyi zmist takoho kontraktu naspravdi duže važko. Zrozumilo, ščo iakščo povjazaty doxid menedžera z iakymyss pokaznykamy produktyvnosti kompaniï, napryklad prybutkom čy vartistiu ïï akcii, to ce sluhuvatyme dlia nioho stymulom dïaty v ïï interesax. Ale iakyi typ kontraktu zaoxočuvatyme taku povedinku najefektyvniše? Skladnistt poliahaie v tomu, ščo okremi zavdannia, iaki dovodyttsia vykonuvaty menedžeru, vidnosno lehko peredbačyty, proanalizuvaty ta vkliučyty v kontrakt, a inši – ni. Vnesok Holmströma poliahaie v analizi vsix cyx vypadkiv, identyfikaciï ekonomičnyx stymuliv, iaki berutt v nyx učastt, ta vyroblenni naikraščyx umov kontraktu.

Napryklad, iakščo važlyvyi faktor v produktyvnosti menedžera – ce vezinnia, to odyn zi sposobiv vidmežuvaty vezinnia vid starannosti čy zdibnostei, poliahaie u vyplati bonusu na osnovi toho, naskillky robota menedžera efektyvna porivniano z serednim pokaznykom v ioho industriï. Iakščo usim kompanïam na rynku odnakovo povezlo – skažimo, nespodivano vpaly ciny na naftu i ïx prybutky zrosly, – to lyše ti menedžery, iaki prynesly svoïm kompanïam prybutok, billšyi za serednii, povynni otrymaty bonus.

V osnovi doslidženn Harta ležytt pryncyp, ščo vsi ryzyky ta vypadkovosti v kontrakti vraxuvaty nemožlyvo i zavždy može poiavytysia iakyiss faktor, iakyi vplyne na možlyvistt vykonannia ioho umov. V takyx vypadkax, imovirno, storony možutt roziitysia v rozuminni toho, iake rišennia slid pryiniaty. Tomu pytannia poliahaie v tomu, iak uklasty naikraščyi kontrakt, vraxovuiučy faktory ryzyku i te, iak potribno dïaty, iakščo nastanutt neperedbačuvani obstavyny. Ce – tak zvana teorïa nepovnyx kontraktiv.

Hart i ioho kolegy pokazuiutt, iak možlyvo vyrišyty ciu problemu. Sutt ïx rišennia poiasniuiutt v Nobelivsskomu komiteti:

«Holovna ideia poliahaie v tomu, ščo kontrakt, v iakomu ne možna točno vyznačyty, ščo storony maiutt robyty u vypadku neperedbačuvanyx obstavyn, povynen vstanovyty, xto matyme pravo pryiniaty rišennia, iakščo storony ne zmožutt pohodytysia. Storona z takym pravom matyme billše perehovornoï syly i zmože uklasty uhodu na vyhidnišyx umovax. Svoieiu čerhoiu, ce zbillšuvatyme dlia neï stymuly pryimaty pevni rišennia, napryklad investuvaty, paralellno zmenšuiučy ci sami stymuly dlia storony z menšymy perevahamy». 

Oskillky pravo pryimaty rišennia i pravo vlasnosti jdutt plič-o-plič, ideï Harta takož rozšyriuiutt teorïu prava vlasnosti. Napryklad, iak potribno ukladaty finansovi kontrakty i iak možna pryvatyzuvaty uriadovi posluhy? Za iakyx umov firma povynna buty vertykallno integrovanoiu (napryklad, samostiino vyhotovliaty syrovynu dlia vyrobnyctva zamistt toho, ščob kupuvaty ïï na rynku, čoho možna dosiahty, napryklad, šliaxom zlyttia z postačallnykom)?

V komerciinyx pozykovyx kontraktax, v iakyx nemožlyvo opysaty usi aspekty produktyvnosti pozyčallnyka (naslidkom čoho staie nepovnyi kontrakt), krašče, ščob pravo pryimaty rišennia bulo zberežene za pozyčallnykom do tyx pir, poky ioho produktyvnistt zalyšatymettsia zadovillnoiu, ale koly vona pohiršuiettsia, to pravo pryimaty rišennia maie pereity do kredytora. U takyi sposib praciuiutt bahato kontraktiv, zokrema miž pidpryiemciamy ta venčurnymy investoramy.

Ce lyše killka prykladiv šyrokoï sfery zastosuvannia teoriï kontraktiv. Hart i Holmström zrobyly velykyi vnesok u rozvytok teoretyčnyx zasobiv, iaki potribni dlia rozuminnia čyslennyx i riznomanitnyx kontraktnyx vzaiemovidnosyn, i te, iak miž ïx storonamy rozpodiliaiuttsia pravo vlasnosti ta pravo pryimaty rišennia. Važlyvo i te, ščo ïxnia pracia sluhuie dorohovkazom dlia publičnyx i pryvatnyx agentiv ščodo toho, iak slid ukladaty naivyhidniši kontrakty. Tomu j ne dyvno, ščo ïï udostoïly naivyščoï naukovoï česti.

Nobelivsska premïa v haluzi ekonomiky stoïtt ostoronn inšyx nobelivsskyx premii. Ïï oficiina nazva – «Premïa Švedsskoho centrallnoho banku z ekonomičnyx nauk pamjati Alfreda Nobela». U zapoviti A.Nobela, skladenomu u 1895 r. ne bulo ekonomiky j figuruvalo lyše 5 nominacii – fizyka, ximïa, fizìologïa abo medycyna, literatura ta ukriplennia myru. Premïu z ekonomiky zasnuvav Švedsskyi centrallnyi bank z nahody svoho 300-riččia u 1968 r. Vidtodi ïï prysudžuie Švedsska korolivsska akademïa nauk poriad iz premïamy, iaki zapoviv A.Nobel.

Ekonomicsnyi Nobel: za teorïu kontraktiv

Billscistt liudei, mabutt, nikoly ne csuly pro «teorïu kontraktiv», ale same cia sfera, prynesla amerykanciu Oliveru Hartu ta finu Bengtu Holmströmu ciohoricsnu premïu Shvedsskoho derzsavnoho banku z ekonomicsnyx nauk pamjati Alfreda Nobela.

Ïx naukovyi dorobok dozvoliaie krascse rozumity skladni ta riznomanitni kontraktni vidnosyny mizs, napryklad, robitnykamy i firmamy, akcìoneramy ta menedzseramy, biznesom i postacsallnykamy, straxovykamy i ïx klïentamy, a takozs ukladaty efektyvnisci kontrakty.

nobel-prize-economics-2016

Koly robitnykam potribno pidvyscsyty platniu za produktyvnistt praci? Iak v kontrakti naikrascse vyznacsyty umovy vyplaty takoho bonusu? Chy menedzsery povynni vkliucsaty opcìony emitenta u svoï kontrakty csy potribnyi iakyiss inscyi sposib uzghodzsennia interesiv? Koly straxovi kompaniï mozsutt vymahaty vid svoïx klïentiv ucsasti u vyplatax i iak naikrascse uzghodyty umovy cyx vyplat?

Liudy postiino potrapliaiutt v sytuaciï, v iakyx staiutt zalezsnymy vid inscoï storony i povynni znaty, scso vona dïe u ïxnix interesax. Kontrakt – ce holovnyi sposib stvoryty stymuly dlia unyknennia konfliktu interesiv ta spravedlyvoho rozpodilu ryzykiv, prav ta obovjazkiv, scso vyplyvaiutt z kontraktnyx vidnosyn.

Akcìonery kompaniï, napryklad, povynni buty perekonani, scso menedzsery pryimaiutt taki riscennia, iaki maksymizuiutt ïï prybutok, a ne dïutt u svoïx pryvatnyx interesax, vytracsaiucsy, skazsimo, koscty kompaniï na oblasctuvannia svoïx ofisiv csy berucsy ucsastt v proektax, iaki korysni tillky ïm. Naikrascsyi sposib u cii sytuaciï – uklasty takyi kontrakt, iakyi maie stymuliuvaty menedzsera stavyty interesy kompaniï vyscse svoïx vlasnyx.

Sformuliuvaty optymallnyi zmist takoho kontraktu naspravdi duzse vazsko. Zrozumilo, scso iakscso povjazaty doxid menedzsera z iakymyss pokaznykamy produktyvnosti kompaniï, napryklad prybutkom csy vartistiu ïï akcii, to ce sluhuvatyme dlia nioho stymulom dïaty v ïï interesax. Ale iakyi typ kontraktu zaoxocsuvatyme taku povedinku najefektyvnisce? Skladnistt poliahaie v tomu, scso okremi zavdannia, iaki dovodyttsia vykonuvaty menedzseru, vidnosno lehko peredbacsyty, proanalizuvaty ta vkliucsyty v kontrakt, a insci – ni. Vnesok Holmströma poliahaie v analizi vsix cyx vypadkiv, identyfikaciï ekonomicsnyx stymuliv, iaki berutt v nyx ucsastt, ta vyroblenni naikrascsyx umov kontraktu.

Napryklad, iakscso vazslyvyi faktor v produktyvnosti menedzsera – ce vezinnia, to odyn zi sposobiv vidmezsuvaty vezinnia vid starannosti csy zdibnostei, poliahaie u vyplati bonusu na osnovi toho, naskillky robota menedzsera efektyvna porivniano z serednim pokaznykom v ioho industriï. Iakscso usim kompanïam na rynku odnakovo povezlo – skazsimo, nespodivano vpaly ciny na naftu i ïx prybutky zrosly, – to lysce ti menedzsery, iaki prynesly svoïm kompanïam prybutok, billscyi za serednii, povynni otrymaty bonus.

V osnovi doslidzsenn Harta lezsytt pryncyp, scso vsi ryzyky ta vypadkovosti v kontrakti vraxuvaty nemozslyvo i zavzsdy mozse poiavytysia iakyiss faktor, iakyi vplyne na mozslyvistt vykonannia ioho umov. V takyx vypadkax, imovirno, storony mozsutt roziitysia v rozuminni toho, iake riscennia slid pryiniaty. Tomu pytannia poliahaie v tomu, iak uklasty naikrascsyi kontrakt, vraxovuiucsy faktory ryzyku i te, iak potribno dïaty, iakscso nastanutt neperedbacsuvani obstavyny. Ce – tak zvana teorïa nepovnyx kontraktiv.

Hart i ioho kolegy pokazuiutt, iak mozslyvo vyriscyty ciu problemu. Sutt ïx riscennia poiasniuiutt v Nobelivsskomu komiteti:

«Holovna ideia poliahaie v tomu, scso kontrakt, v iakomu ne mozsna tocsno vyznacsyty, scso storony maiutt robyty u vypadku neperedbacsuvanyx obstavyn, povynen vstanovyty, xto matyme pravo pryiniaty riscennia, iakscso storony ne zmozsutt pohodytysia. Storona z takym pravom matyme billsce perehovornoï syly i zmozse uklasty uhodu na vyhidniscyx umovax. Svoieiu cserhoiu, ce zbillscuvatyme dlia neï stymuly pryimaty pevni riscennia, napryklad investuvaty, paralellno zmenscuiucsy ci sami stymuly dlia storony z menscymy perevahamy». 

Oskillky pravo pryimaty riscennia i pravo vlasnosti jdutt plics-o-plics, ideï Harta takozs rozscyriuiutt teorïu prava vlasnosti. Napryklad, iak potribno ukladaty finansovi kontrakty i iak mozsna pryvatyzuvaty uriadovi posluhy? Za iakyx umov firma povynna buty vertykallno integrovanoiu (napryklad, samostiino vyhotovliaty syrovynu dlia vyrobnyctva zamistt toho, scsob kupuvaty ïï na rynku, csoho mozsna dosiahty, napryklad, scliaxom zlyttia z postacsallnykom)?

V komerciinyx pozykovyx kontraktax, v iakyx nemozslyvo opysaty usi aspekty produktyvnosti pozycsallnyka (naslidkom csoho staie nepovnyi kontrakt), krascse, scsob pravo pryimaty riscennia bulo zberezsene za pozycsallnykom do tyx pir, poky ioho produktyvnistt zalyscatymettsia zadovillnoiu, ale koly vona pohirscuiettsia, to pravo pryimaty riscennia maie pereity do kredytora. U takyi sposib praciuiutt bahato kontraktiv, zokrema mizs pidpryiemciamy ta vencsurnymy investoramy.

Ce lysce killka prykladiv scyrokoï sfery zastosuvannia teoriï kontraktiv. Hart i Holmström zrobyly velykyi vnesok u rozvytok teoretycsnyx zasobiv, iaki potribni dlia rozuminnia csyslennyx i riznomanitnyx kontraktnyx vzaiemovidnosyn, i te, iak mizs ïx storonamy rozpodiliaiuttsia pravo vlasnosti ta pravo pryimaty riscennia. Vazslyvo i te, scso ïxnia pracia sluhuie dorohovkazom dlia publicsnyx i pryvatnyx agentiv scsodo toho, iak slid ukladaty naivyhidnisci kontrakty. Tomu j ne dyvno, scso ïï udostoïly naivyscsoï naukovoï csesti.

Nobelivsska premïa v haluzi ekonomiky stoïtt ostoronn inscyx nobelivsskyx premii. Ïï oficiina nazva – «Premïa Shvedsskoho centrallnoho banku z ekonomicsnyx nauk pamjati Alfreda Nobela». U zapoviti A. Nobela, skladenomu u 1895 r. ne bulo ekonomiky j figuruvalo lysce 5 nominacii – fizyka, ximïa, fizìologïa abo medycyna, literatura ta ukriplennia myru. Premïu z ekonomiky zasnuvav Shvedsskyi centrallnyi bank z nahody svoho 300-ricscsia u 1968 r. Vidtodi ïï prysudzsuie Shvedsska korolivsska akademïa nauk poriad iz premïamy, iaki zapoviv A. Nobel.

Mark Thoma
Why this Nobel prize for economics is so well deserved
CBSNews, 12/10/2016
Zreferuvav Ievhen Laniuk

Ekonomicsnīi Nobel: za teorïu kontraktiv

Billscistt liudei, mabutt, nikolī ne csulī pro «teorïu kontraktiv», ale same cia sfera, prīnesla amerīkanciu Oliveru Hartu ta finu Bengtu Holmströmu ciohoricsnu premïu Shvedsskoho derzsavnoho banku z ekonomicsnīx nauk pamjati Alfreda Nobela.

Ïx naukovīi dorobok dozvoliaie krascse rozumitī skladni ta riznomanitni kontraktni vidnosīnī mizs, naprīklad, robitnīkamī i firmamī, akcìoneramī ta menedzseramī, biznesom i postacsallnīkamī, straxovīkamī i ïx klïentamī, a takozs ukladatī efektīvnisci kontraktī.

nobel-prize-economics-2016

Kolī robitnīkam potribno pidvīscsītī platniu za produktīvnistt praci? Iak v kontrakti naikrascse vīznacsītī umovī vīplatī takoho bonusu? Chī menedzserī povīnni vkliucsatī opcìonī emitenta u svoï kontraktī csī potribnīi iakīiss inscīi sposib uzghodzsennia interesiv? Kolī straxovi kompaniï mozsutt vīmahatī vid svoïx klïentiv ucsasti u vīplatax i iak naikrascse uzghodītī umovī cīx vīplat?

Liudī postiino potrapliaiutt v sītuaciï, v iakīx staiutt zalezsnīmī vid inscoï storonī i povīnni znatī, scso vona dïe u ïxnix interesax. Kontrakt – ce holovnīi sposib stvorītī stīmulī dlia unīknennia konfliktu interesiv ta spravedlīvoho rozpodilu rīzīkiv, prav ta obovjazkiv, scso vīplīvaiutt z kontraktnīx vidnosīn.

Akcìonerī kompaniï, naprīklad, povīnni butī perekonani, scso menedzserī prīimaiutt taki riscennia, iaki maksīmizuiutt ïï prībutok, a ne dïutt u svoïx prīvatnīx interesax, vītracsaiucsī, skazsimo, kosctī kompaniï na oblasctuvannia svoïx ofisiv csī berucsī ucsastt v proektax, iaki korīsni tillkī ïm. Naikrascsīi sposib u cii sītuaciï – uklastī takīi kontrakt, iakīi maie stīmuliuvatī menedzsera stavītī interesī kompaniï vīscse svoïx vlasnīx.

Sformuliuvatī optīmallnīi zmist takoho kontraktu naspravdi duzse vazsko. Zrozumilo, scso iakscso povjazatī doxid menedzsera z iakīmīss pokaznīkamī produktīvnosti kompaniï, naprīklad prībutkom csī vartistiu ïï akcii, to ce sluhuvatīme dlia nioho stīmulom dïatī v ïï interesax. Ale iakīi tīp kontraktu zaoxocsuvatīme taku povedinku najefektīvnisce? Skladnistt poliahaie v tomu, scso okremi zavdannia, iaki dovodīttsia vīkonuvatī menedzseru, vidnosno lehko peredbacsītī, proanalizuvatī ta vkliucsītī v kontrakt, a insci – ni. Vnesok Holmströma poliahaie v analizi vsix cīx vīpadkiv, identīfikaciï ekonomicsnīx stīmuliv, iaki berutt v nīx ucsastt, ta vīroblenni naikrascsīx umov kontraktu.

Naprīklad, iakscso vazslīvīi faktor v produktīvnosti menedzsera – ce vezinnia, to odīn zi sposobiv vidmezsuvatī vezinnia vid starannosti csī zdibnostei, poliahaie u vīplati bonusu na osnovi toho, naskillkī robota menedzsera efektīvna porivniano z serednim pokaznīkom v ioho industriï. Iakscso usim kompanïam na rīnku odnakovo povezlo – skazsimo, nespodivano vpalī cinī na naftu i ïx prībutkī zroslī, – to līsce ti menedzserī, iaki prīneslī svoïm kompanïam prībutok, billscīi za serednii, povīnni otrīmatī bonus.

V osnovi doslidzsenn Harta lezsītt prīncīp, scso vsi rīzīkī ta vīpadkovosti v kontrakti vraxuvatī nemozslīvo i zavzsdī mozse poiavītīsia iakīiss faktor, iakīi vplīne na mozslīvistt vīkonannia ioho umov. V takīx vīpadkax, imovirno, storonī mozsutt roziitīsia v rozuminni toho, iake riscennia slid prīiniatī. Tomu pītannia poliahaie v tomu, iak uklastī naikrascsīi kontrakt, vraxovuiucsī faktorī rīzīku i te, iak potribno dïatī, iakscso nastanutt neperedbacsuvani obstavīnī. Ce – tak zvana teorïa nepovnīx kontraktiv.

Hart i ioho kolegī pokazuiutt, iak mozslīvo vīriscītī ciu problemu. Sutt ïx riscennia poiasniuiutt v Nobelivsskomu komiteti:

«Holovna ideia poliahaie v tomu, scso kontrakt, v iakomu ne mozsna tocsno vīznacsītī, scso storonī maiutt robītī u vīpadku neperedbacsuvanīx obstavīn, povīnen vstanovītī, xto matīme pravo prīiniatī riscennia, iakscso storonī ne zmozsutt pohodītīsia. Storona z takīm pravom matīme billsce perehovornoï sīlī i zmozse uklastī uhodu na vīhidniscīx umovax. Svoieiu cserhoiu, ce zbillscuvatīme dlia neï stīmulī prīimatī pevni riscennia, naprīklad investuvatī, paralellno zmenscuiucsī ci sami stīmulī dlia storonī z menscīmī perevahamī». 

Oskillkī pravo prīimatī riscennia i pravo vlasnosti jdutt plics-o-plics, ideï Harta takozs rozscīriuiutt teorïu prava vlasnosti. Naprīklad, iak potribno ukladatī finansovi kontraktī i iak mozsna prīvatīzuvatī uriadovi posluhī? Za iakīx umov firma povīnna butī vertīkallno integrovanoiu (naprīklad, samostiino vīhotovliatī sīrovīnu dlia vīrobnīctva zamistt toho, scsob kupuvatī ïï na rīnku, csoho mozsna dosiahtī, naprīklad, scliaxom zlīttia z postacsallnīkom)?

V komerciinīx pozīkovīx kontraktax, v iakīx nemozslīvo opīsatī usi aspektī produktīvnosti pozīcsallnīka (naslidkom csoho staie nepovnīi kontrakt), krascse, scsob pravo prīimatī riscennia bulo zberezsene za pozīcsallnīkom do tīx pir, pokī ioho produktīvnistt zalīscatīmettsia zadovillnoiu, ale kolī vona pohirscuiettsia, to pravo prīimatī riscennia maie pereitī do kredītora. U takīi sposib praciuiutt bahato kontraktiv, zokrema mizs pidprīiemciamī ta vencsurnīmī investoramī.

Ce līsce killka prīkladiv scīrokoï sferī zastosuvannia teoriï kontraktiv. Hart i Holmström zrobīlī velīkīi vnesok u rozvītok teoretīcsnīx zasobiv, iaki potribni dlia rozuminnia csīslennīx i riznomanitnīx kontraktnīx vzaiemovidnosīn, i te, iak mizs ïx storonamī rozpodiliaiuttsia pravo vlasnosti ta pravo prīimatī riscennia. Vazslīvo i te, scso ïxnia pracia sluhuie dorohovkazom dlia publicsnīx i prīvatnīx agentiv scsodo toho, iak slid ukladatī naivīhidnisci kontraktī. Tomu j ne dīvno, scso ïï udostoïlī naivīscsoï naukovoï csesti.

Nobelivsska premïa v haluzi ekonomikī stoïtt ostoronn inscīx nobelivsskīx premii. Ïï oficiina nazva – «Premïa Shvedsskoho centrallnoho banku z ekonomicsnīx nauk pamjati Alfreda Nobela». U zapoviti A. Nobela, skladenomu u 1895 r. ne bulo ekonomikī j figuruvalo līsce 5 nominacii – fizīka, ximïa, fizìologïa abo medīcīna, literatura ta ukriplennia mīru. Premïu z ekonomikī zasnuvav Shvedsskīi centrallnīi bank z nahodī svoho 300-ricscsia u 1968 r. Vidtodi ïï prīsudzsuie Shvedsska korolivsska akademïa nauk poriad iz premïamī, iaki zapoviv A. Nobel.

Mark Thoma
Whī this Nobel prize for economics is so well deserved
CBSNews, 12/10/2016
Zreferuvav Ievhen Laniuk

Ekonomiçnyi Nobel: za teorïu kontraktiv

Billşistt liudei, mabutt, nikoly ne çuly pro «teorïu kontraktiv», ale same cia sfera, prynesla amerykanciu Oliveru Hartu ta finu Bengtu Holmströmu ciohoriçnu premïu Shvedsskoho derȥavnoho banku z ekonomiçnyx nauk pamjati Alfreda Nobela.

Ïx naukovyi dorobok dozvoliaie kraşçe rozumity skladni ta riznomanitni kontraktni vidnosyny miȥ, napryklad, robitnykamy i firmamy, akcìoneramy ta menedȥeramy, biznesom i postaçallnykamy, straxovykamy i ïx klïentamy, a takoȥ ukladaty efektyvnişi kontrakty.

nobel-prize-economics-2016

Koly robitnykam potribno pidvyşçyty platniu za produktyvnistt praci? Iak v kontrakti naikraşçe vyznaçyty umovy vyplaty takoho bonusu? Chy menedȥery povynni vkliuçaty opcìony emitenta u svoï kontrakty çy potribnyi iakyiss inşyi sposib uzghodȥennia interesiv? Koly straxovi kompaniï moȥutt vymahaty vid svoïx klïentiv uçasti u vyplatax i iak naikraşçe uzghodyty umovy cyx vyplat?

Liudy postiino potrapliaiutt v sytuaciï, v iakyx staiutt zaleȥnymy vid inşoï storony i povynni znaty, şço vona dïe u ïxnix interesax. Kontrakt – ce holovnyi sposib stvoryty stymuly dlia unyknennia konfliktu interesiv ta spravedlyvoho rozpodilu ryzykiv, prav ta obovjazkiv, şço vyplyvaiutt z kontraktnyx vidnosyn.

Akcìonery kompaniï, napryklad, povynni buty perekonani, şço menedȥery pryimaiutt taki rişennia, iaki maksymizuiutt ïï prybutok, a ne dïutt u svoïx pryvatnyx interesax, vytraçaiuçy, skaȥimo, koşty kompaniï na oblaştuvannia svoïx ofisiv çy beruçy uçastt v proektax, iaki korysni tillky ïm. Naikraşçyi sposib u cii sytuaciï – uklasty takyi kontrakt, iakyi maie stymuliuvaty menedȥera stavyty interesy kompaniï vyşçe svoïx vlasnyx.

Sformuliuvaty optymallnyi zmist takoho kontraktu naspravdi duȥe vaȥko. Zrozumilo, şço iakşço povjazaty doxid menedȥera z iakymyss pokaznykamy produktyvnosti kompaniï, napryklad prybutkom çy vartistiu ïï akcii, to ce sluhuvatyme dlia nioho stymulom dïaty v ïï interesax. Ale iakyi typ kontraktu zaoxoçuvatyme taku povedinku najefektyvnişe? Skladnistt poliahaie v tomu, şço okremi zavdannia, iaki dovodyttsia vykonuvaty menedȥeru, vidnosno lehko peredbaçyty, proanalizuvaty ta vkliuçyty v kontrakt, a inşi – ni. Vnesok Holmströma poliahaie v analizi vsix cyx vypadkiv, identyfikaciï ekonomiçnyx stymuliv, iaki berutt v nyx uçastt, ta vyroblenni naikraşçyx umov kontraktu.

Napryklad, iakşço vaȥlyvyi faktor v produktyvnosti menedȥera – ce vezinnia, to odyn zi sposobiv vidmeȥuvaty vezinnia vid starannosti çy zdibnostei, poliahaie u vyplati bonusu na osnovi toho, naskillky robota menedȥera efektyvna porivniano z serednim pokaznykom v ioho industriï. Iakşço usim kompanïam na rynku odnakovo povezlo – skaȥimo, nespodivano vpaly ciny na naftu i ïx prybutky zrosly, – to lyşe ti menedȥery, iaki prynesly svoïm kompanïam prybutok, billşyi za serednii, povynni otrymaty bonus.

V osnovi doslidȥenn Harta leȥytt pryncyp, şço vsi ryzyky ta vypadkovosti v kontrakti vraxuvaty nemoȥlyvo i zavȥdy moȥe poiavytysia iakyiss faktor, iakyi vplyne na moȥlyvistt vykonannia ioho umov. V takyx vypadkax, imovirno, storony moȥutt roziitysia v rozuminni toho, iake rişennia slid pryiniaty. Tomu pytannia poliahaie v tomu, iak uklasty naikraşçyi kontrakt, vraxovuiuçy faktory ryzyku i te, iak potribno dïaty, iakşço nastanutt neperedbaçuvani obstavyny. Ce – tak zvana teorïa nepovnyx kontraktiv.

Hart i ioho kolegy pokazuiutt, iak moȥlyvo vyrişyty ciu problemu. Sutt ïx rişennia poiasniuiutt v Nobelivsskomu komiteti:

«Holovna ideia poliahaie v tomu, şço kontrakt, v iakomu ne moȥna toçno vyznaçyty, şço storony maiutt robyty u vypadku neperedbaçuvanyx obstavyn, povynen vstanovyty, xto matyme pravo pryiniaty rişennia, iakşço storony ne zmoȥutt pohodytysia. Storona z takym pravom matyme billşe perehovornoï syly i zmoȥe uklasty uhodu na vyhidnişyx umovax. Svoieiu çerhoiu, ce zbillşuvatyme dlia neï stymuly pryimaty pevni rişennia, napryklad investuvaty, paralellno zmenşuiuçy ci sami stymuly dlia storony z menşymy perevahamy». 

Oskillky pravo pryimaty rişennia i pravo vlasnosti jdutt pliç-o-pliç, ideï Harta takoȥ rozşyriuiutt teorïu prava vlasnosti. Napryklad, iak potribno ukladaty finansovi kontrakty i iak moȥna pryvatyzuvaty uriadovi posluhy? Za iakyx umov firma povynna buty vertykallno integrovanoiu (napryklad, samostiino vyhotovliaty syrovynu dlia vyrobnyctva zamistt toho, şçob kupuvaty ïï na rynku, çoho moȥna dosiahty, napryklad, şliaxom zlyttia z postaçallnykom)?

V komerciinyx pozykovyx kontraktax, v iakyx nemoȥlyvo opysaty usi aspekty produktyvnosti pozyçallnyka (naslidkom çoho staie nepovnyi kontrakt), kraşçe, şçob pravo pryimaty rişennia bulo zbereȥene za pozyçallnykom do tyx pir, poky ioho produktyvnistt zalyşatymettsia zadovillnoiu, ale koly vona pohirşuiettsia, to pravo pryimaty rişennia maie pereity do kredytora. U takyi sposib praciuiutt bahato kontraktiv, zokrema miȥ pidpryiemciamy ta vençurnymy investoramy.

Ce lyşe killka prykladiv şyrokoï sfery zastosuvannia teoriï kontraktiv. Hart i Holmström zrobyly velykyi vnesok u rozvytok teoretyçnyx zasobiv, iaki potribni dlia rozuminnia çyslennyx i riznomanitnyx kontraktnyx vzaiemovidnosyn, i te, iak miȥ ïx storonamy rozpodiliaiuttsia pravo vlasnosti ta pravo pryimaty rişennia. Vaȥlyvo i te, şço ïxnia pracia sluhuie dorohovkazom dlia publiçnyx i pryvatnyx agentiv şçodo toho, iak slid ukladaty naivyhidnişi kontrakty. Tomu j ne dyvno, şço ïï udostoïly naivyşçoï naukovoï çesti.

Nobelivsska premïa v haluzi ekonomiky stoïtt ostoronn inşyx nobelivsskyx premii. Ïï oficiina nazva – «Premïa Shvedsskoho centrallnoho banku z ekonomiçnyx nauk pamjati Alfreda Nobela». U zapoviti A. Nobela, skladenomu u 1895 r. ne bulo ekonomiky j figuruvalo lyşe 5 nominacii – fizyka, ximïa, fizìologïa abo medycyna, literatura ta ukriplennia myru. Premïu z ekonomiky zasnuvav Shvedsskyi centrallnyi bank z nahody svoho 300-ricşçia u 1968 r. Vidtodi ïï prysudȥuie Shvedsska korolivsska akademïa nauk poriad iz premïamy, iaki zapoviv A. Nobel.

OBHOVORENNIA