Epocha velykych vidkryttiv

Avtory Goldin ta Kutarna stverdžujuť, ščo našu epochu treba nazvaty druhym Renesansom..

Pjať stoliť tomu dominikaneć Girolamo Savonarola perekonav grupu svojich prychyľnykiv zlahodyty u centri Florenciji velyke bahatťa z knyžok časiv Renesansu, tvoriv mystectva ta muzyčnych instrumentiv — ščob spalyty jich na znak protestu proty modernoho globaľnoho poŕadku.

Pro joho «bahatťa marnoslavstva» majže ne znajuť zachidni vyborci ta polityky. A škoda, adže ća rozpoviď je korysnoju, jakščo chotity zrozumity, ščo vidbuvajeťśa z politykoju SŠA čy z Brexit.

Jak pojasńujuť Ian Goldin, profesor ta dyrektor doslidnoji instytuciji Oxford Martin School, ta joho kolega-doslidnyk Chris Kutarna v zachoplyvij knyžci «Epocha velykych vidkryttiv», ce ne vperše, koly globalizacija podilyla suspiľstva, i ne vperše, koly technologični zminy daly voľu nerivnosti dochodiv, sociaľnij napruzi, ksenofobiji ta ideologičnomu ekstremizmovi.

Z inšoho boku, jakščo vy ozyrneteś na evropejśkyj Renesans, to pobačyte čyslenni paraleli z sučasnoju epochoju; až stiľky, ščo, jak stverdžujuť Goldin ta Kutarna, nam treba nazyvaty našu epochu «druhym renesansom», tomu ščo vona poznačena takoju samoju sumiššju dykych intelektuaľnych innovacij, torhivli, migraciji ta sociaľnoho podilu, jak i pjať stoliť tomu.

«Ostannij Renesans buv časom velyčeznych sociaľnych potŕasiń, ščo dovely suspiľstvo do perelomnoji točky, a často naviť dali, – pyšuť vony. – Teper my ryzykujemo znovu nastupyty na ci hrabli».

Ščob nakreslyty taki paraleli, vony podajuť žvavyj opys i Renesansu, i modernoji istoriji — za temamy: polityčni protesty, intelektuaľni vidkrytťa, immigracija ta mižkordonni ryzyky.

Tak, my diznajemośa, ščo do XV stolitťa polityčni ta ekonomični zminy v Evropi vidbuvalyśa choč i postijno, ale ne jaskravo. Odnak nezadovho pered tym, jak taki ľudy, jak Savonarola narodylyś, torhivľa suchoputnymy ta morśkymy šľachamy zrosla takoju miroju, ščo zminyla seredńovični suspiľstva tak samo dramatyčno, jak i nynišńa globalizacija zmińuje naši. Važlyvisť takych mist, jak Venecija čy Florencija, zrosla; stvoryvśa bahatyj kupećkyj klas; chvyli migrantiv pereselylyśa, a patronat dav možlyvisť rozkvitnuty mystectvu ta intelektuaľnym vidkrytťam. Ce, jak-ne-jak, bula epocha, jaka dala takych ľudej, jak Leonardo da Vinči ta Mykolaj Kopernyk.

Ekonomične zrostanńa i zapamoročlyvi innovaciji maly takož i svij temnyj bik. Pereplitajučyś, rizni krajiny ta regiony postaly pered novymy zahrozamy, jak-ot epidemiji ta pereboji v lanćužkach postačanńa (sudnoplavnych maršrutach). Todi, jak i teper, čornoroby strašenno straždaly: nova konkurencija, vseredyni ta miž regionamy, j migracija spryčynylyśa do «padinńa reaľnoji zarobitnoji platy do minimaľnych zarobitkiv», ščo pryzvelo do rizkoho zrostanńa nerivnosti. Avtory zaznačajuť, ščo «miž 1480 ta 1562 rokamy platńa ńańky ne zrostala; a jiji ščodenni vytraty za toj samyj period zrosly na 150 vidsotkiv».

Ne dyvno, ščo ce rozpalylo protesty, ideologičnyj ekstremizm ta bunty. Točno tak samo j nyni: koly Donald Trump, nominant na posadu prezydenta SŠA vid respublikanśkoji partiji, vyhološuje antyglobalizacijnu promovu, vin nasliduje populistśkyj hniv, ščo joho vyslovľuvav Savonarola.

Ce vkazuje na važlyvi uroky. Perše: ne varto dyvuvatyśa, ščo globalizacija pryzvodyť do zrostanńa populizmu; bo tak vže bulo. Druhe: ne varto prypuskaty, ščo ce tryvatyme vično.

Toj fakt, ščo tak malo ľudej znaje pro Savonarolu, pokazuje, ščo revoľucija ne je vičnoju. Vrešti-rešt suspiľstva adaptujuťśa.

Ale tretij urok, na jakomu nahološujuť Goldin ta Kutarna, — u tomu, ščo indyvidy ta suspiľstva majuť buty rozumnymy j dobre organizovanymy, ščob staty «peremožćamy» u novomu renesansi. Ľuďam varto ryzykuvaty. Jim varto zalyšatyśa vidkrytymy do novych idej. Jim varto pidtrymuvaty mystectvo, pryjńaty immigraciju i grupuvatyśa v dynamični mista. Jim varto takož stvoryty merežu sociaľnoji bezpeky dľa nezabezpečenych. Ale nasampered usi peremožci majuť buty vidkrytymy, a ne cofatyśa v apatiju čy fantaziji pro mynule. «V epochu, koly musymo dijaty, my navpaky — vahajemośa», — poperedžaje knyžka.

Džyna globalizaciji ne možna zahnaty nazad u pľašku. Pytanńa zaraz v tomu, jak švydko suspiľstva adaptujuťśa abo ž buduť rozirvani protestamy. Možlyvo, chtoś mav by nadislaty ću knyžku misteru Trumpu; ce može porodyty zdatni provokuvaty dumku tvitty.

age_of_discovery

OBHOVORENNIA