Jak hresty ta ikony vplyvajutt na stavlennia do bitkoiniv ta vyvczennia Python

Avtorytetne brytansske vydannia The Economist ne tak czasto pysze pro pravoslavnu cerkvu v Ukrajini, billsze zoseredżujuczyss na analizi procentnyh stavok centrobankiv svitu ta ostannih vijanniah u korporatyvnomu upravlinni. Ale neszczodavno The Economist taky napysav pro ukrajinsske pravoslavja.

myhajlivskyj_sobor

Zahidnomu svitovi cikavo, jak politycznyj konflikt miż Ukrajinoju ta Rosijeju vplyvaje na religijnu sferu, v jakij u oboh krajin poky szczo bagato toczok peretynu. Najbillsza v krajini pravoslavna cerkva należytt do Moskovsskogo patrìarhatu. Dodaje skladnosti i te, szczo poserednykom miż krajinamy u religijnomu pytanni je Konstantynopollsskyj patrìarhat, jakyj maje perszyj status u pravoslavji i czyj centr znahodyttsia na terytoriji Tureczczyny, z jakoju v Rosiji też konflikt – czerez zbytyj turecckymy vijsskamy rosijsskyj litak.

Pravoslavna cerkva v Ukrajini maje bagato problem. Vona rozkolota, ne duże dobre osviczena ta konservatyvna. Osoblyvo konservatyvnoju je Ukrajinsska pravoslavna cerkva Moskovsskogo patrìarhatu.

“Nemożlyvistt vidijty vid navjazanyh stolittiamy moskovsskyh klisze, zaangażovanistt v rosijssku cerkovnu kullturu j mitologiju robytt UPC MP faktyczno moskovsskym pravoslavjam na terenah Ukrajiny”, – govorytt doktor filosofsskyh nauk ta vidomyj ekspert z religijeznavstva Oleksandr Sagan.

Cij cerkvi ne vystaczaje kvalifikovanyh administratoriv ta teologiv. Uspadkovani vid Moskovsskogo patrìarhatu obskurantyzm ta antyzahidnyctvo zavażajutt jiji czlenam cikavytysia suczasnistiu ta normallno spryjmaty evrointegraciju krajiny. V umovah kryzy cerkva poliaryzuje suspillstvo zamistt togo, szczob jogo konsoliduvaty.

Pislia fìasko komunistycznoji systemy predstavnyky radiansskogo suspillstva masovo piszly do UPC MP, prynisszy do neji vsi ci nezdorovi reczi, pojasniuje o. Kyryl Govorun, doktor teologiji ta naukovyj spivrobitnyk Kolumbijsskogo universytetu v USA. “Raptom ci pogliady poczaly zdavatysia czastynoju hrystyjansskoji tradyciji, – prodovżuje teolog. – Odnak vony ne majutt stosunku do pravoslavja i je radiansskymy atavizmamy, haj i prykraszenymy siogodni cerkovno-slovjansskoju vjazziu ta propoviduvanymy z amvonu sviaszczenykamy ta navitt jepyskopamy”.

Ne treba zajvyj raz govoryty pro devallvaciju avtorytetu UPC MP v konteksti ukrajinssko-rosijsskogo protystojannia.

Pry ciomu Moskovsskyj patrìarhat maje v Ukrajini ponad 12,5 tys. parafij. U Kyjivsskogo patrìarhatu – 4,9 tys., v Ukrajinsskoji avtokefallnoji pravoslavnoji cerkvy – 1,2 tys. V toj że czas pidtrymka UPC KP v suspillstvi siagaje 44,2%, a UPC MP – 20,8%, za danymy fondu “Demokratyczni inicìatyvy”. Ranisze viriany czasto ne usvidomliuvaly, v jaku cerkvu vony hodyly – MP czy KP, govorytt religijeznavecc Oleg Kyseliov, kandydat filosofsskyh nauk. Ale zaraz sytuacija zminiujettsia.

Moskovsskyj patrìarhat v Ukrajini szcze ne skoro znykne, dodaje religijeznavecc Sagan. “Prynajmni znaczna czastyna iz tyh killkoh milljoniv etnicznyh rosijan ta szcze killkoh milljoniv zrosijszczenyh ukrajinciv pereszkodżatymutt ciomu procesovi szcze dovgo”, – pojasniuje vin.

Osoblyvistiu UPC MP je te, szczo v nij billszistiu je “boloto” bez czitkyh pogliadiv, jake bude dijaty za obstavynamy, zaznaczaje Andrij Starodub, starszyj naukovyj spivrobitnyk Instytutu ukrajinsskoji arheografiji ta dżereloznavstva.

Koly posada ne je pohidnoju funkcijeju osvity

Vidsutnistt demokratiji v UPC MP ne dozvoliaje cij strukturi reformuvatysia. “V MP nemaje tradycij sobornopravnosti, umovno każuczy – cerkovnoji demokratiji, – prodovżuje Starodub. – Tomu jaki b nyzovi nastroji ne buly, jepyskopat może jih smilyvo ignoruvaty”.

Jak naslidok, cerkvoju keruje starsze pokolinnia konservatyvnyh jepyskopiv. Na czoli UPC MP stojitt 71-ricznyj mytropolyt Onufrij Berezovsskyj, za spynoju jakogo Czerniveccke tehniczne uczylyszcze, killka rokiv Czernivecckogo universytetu ta moskovsski duhovni szkoly, szczo ne majutt suttievogo avtorytetu v sviti akademicznoji teologiji.

“Mytropolyt Onufrij buv i je poslidovnym borcem proty avtokefaliji ukrajinsskogo pravoslavja, ne pidtrymuje ukrajinssku kullturu, oskillky je apologetom rosijsskoji kulltury ta cerkovnoslovjansskoji movy”, – harakteryzuje golovu UPC MP religijeznavecc Sagan. Z obranniam Onufrija vidbuvajettsia postupove rozvertannia UPC MP oblyczcziam do Rosiji.

Z cym zgoden Starodub z Instytutu ukrajinsskoji arheografiji ta dżereloznavstva. “Jak minimum, mytropolyt Onufrij vidkryto demonstruje, szczo spravżnim cezarem dlia niogo je rosijsskyj prezydent, a ne ukrajinsskyj”, – pidkresliuje istoryk.

Ale Onufrij ne unikallnyj. Vin malo vidrizniajettsia pogliadamy vid svogo otoczennia, kotre takoż strażdaje na stereotypy, vyklykani brakom jakisnoji teologicznoji osvity.

Szczopravda, nedostatnij rivenn osvity – problema ne tillky MP. Sytuacija z teologicznoju osvitoju v UPC MP ta UPC KP pryblyzno odnakova, govorytt o. Govorun z Kolumbijsskogo universytetu. “Ce skorisze imitacija osvity, pryczomu v povnij vpevnenosti, szczo takoju teologiczna osvita i maje buty”, – dodaje vin.

Dlia prykladu, analiz teologiji sv. Avgustyna, podibnyj do neszczodavnioji publikaciji v szanovanomu na Zahodi New York Review of Books, navriad czy mig by zjavytysia v akademicznyh vydanniah UPC MP ta UPC KP. Tam by ne spryjnialy vyznannia togo faktu, szczo sv. Avgustyn vczyniav magiczni diji, szczo majutt malo spillnogo z hrystyjanstvom.

Transfery legìoneriv

Bez efektyvnoji systemy osvity ta demokratycznyh mehanizmiv na gori cerkovnoji ijerarhiji opyniajuttsia liudy, szczo majutt zvjazky ta biudżety. Ce perevażno vypusknyky konservatyvnyh rosijsskyh ta skopijovanyh z nyh ukrajinsskyh teologicznyh szkil. Czy je kym jih zaminyty?

Z problemoju poszuku kvalifikovanyh kadriv pislia zakinczennia Revoliuciji gidnosti v 2014-mu zisztovhnuvsia j ukrajinsskyj uriad. Znavciv biurokratycznyh obriadiv v ukrajinsskij polityci tak samo bagato, jak i znavciv starcivsskogo blagoczestia v pravoslavnij cerkvi. Ale i tam, i tam potribni tehnokraty, kotri vmijutt vyriszuvaty problemy, a ne stvoriuvaty jih.

Zresztoju, v ukrajinsskomu uriadi opynylosia bagato profesìonaliv z biznesu ta inozemciv, zokrema i z seredovyszcza ukrajinsskoji dìaspory. Ciu modell mogla b nasliduvaty i pravoslavna cerkva v Ukrajini.

Oss lysze dejaki z tyh klirykiv, kotri mogly b pryvesty ukrajinsske pravoslavja v stan, adekvatnyj potrebam posthrystyjansskoji epohy. Ce vże zgadanyj o. Kyryl Govorun, szczo maje doktorat z teologiji vid Daremsskogo universytetu u Velykij Brytaniji ta dosvid naukovoji roboty v Jellsskomu universyteti. Jogo anglomovni praci z teoriji cerkvy majutt garnu ocinku vid akademicznyh teologiv. Jakyjss czas o. Kyryl oczoliuvav viddil zovnisznih cerkovnyh zvjazkiv UPC MP, ale cinnogo kadra peretiagly v Rosijssku pravoslavnu cerkvu.

U kliri Konstantynopollsskogo patrìarhatu je arhyjepyskop Jov Gecza pohodżenniam z ukrajinsskoji dìaspory v Kanadi. Majuczy doktorat z teologiji vid legendarnogo Sviato-Sergijivsskogo instytutu v Paryżi, vin szcze j oczoliuvav jogo v jakosti dekana u 2005-2007 rokah.

Na czoli UPC v USA, szczo takoż je czastynoju Konstantynopollsskogo patrìarhatu, stojitt arhyjepyskop Antonij Szczerba, dosvidczenyj cerkovnyj administrator z naukovymy stupeniamy vid Seminariji sv. Andrija u Vinnipezi, Vinnipezzkogo universytetu, Universytetu Lojoly v Czykago ta Universytetu Perddju v Indìani. Razom iz nym u kliri dìaspornoji jurysdykciji v USA je jepyskop Danijil Zelinsskyj, vypusknyk Katolycckogo universytetu Ameryky, Pittsburzzkoji teologicznoji seminariji ta Kapelansskoji szkoly armiji USA. Vin maje doktorsskyj stupinn z cerkovnogo slużinnia.

UPC v Kanadi też maje cinni kadry – ce mytropolyt Jurij Kaliszczuk, jakyj otrymav svogo czasu bakalavrsskyj dyplom z teologiji vid Koledżu sv. Andrija u Vinnipezi, bakalavrat z istoriji ta teoriji muzyky vid Universytetu MakMastera ta bakalavrat z pedagogiky vid Universytetu Toronto. Za jogo spynoju 26 rokiv jepyskopsskogo slużinnia u seredovyszczi rozvynutoji demokratiji ta zriloji ekonomiky. Jepyskop Ilarìon Rudnyk krim Kyjivsskoji seminariji zakinczyv teologicznyj fakulltet Universytetu Aristotelia v Greciji ta magisterssku programu z kanonicznogo prava. Vykonuvav riznomanitni zavdannia Konstantynopollsskogo patrìarhatu.

Kyjanyn o. doktor Pavlo Gavryliuk je dyjakonom Amerykansskoji pravoslavnoji cerkvy ta vykladaje na teologicznomu fakullteti Universytetu sv. Tomy v Minnesoti, USA. Vin mig by posylyty akademiczni pozyciji pravoslavnoji cerkvy v Ukrajini, jakby ta bula serjozno v ciomu zacikavlena. Tradycijnym argumentom ukrajinsskyh duhovnyh szkil proty zaluczennia takyh fahivciv je brak kosztiv na zarplatniu, ale je pryczyny dumaty, szczo pracevlasztuvannia eksperta z teologiji takogo rivnia vartuje killkoh zbudovanyh hramiv, na jaki groszi znahodiattsia.

Manipuliaciji z kanonamy

Ale kadry – ne jedyna problema ukrajinsskogo pravoslavja. Moskovsskyj patrìarhat zavażaje prymyrenniu ukrajinsskyh cerkov, agresyvno propovidujuczy suvoristt pravoslavnyh kanoniv, kotri nibyto ne dozvoliajutt vyznaty UPC KP ta UAPC.

Ce trohy dyvno vże z tijeji pryczyny, szczo sama Rosijsska Cerkva majże 150 rokiv vdovollnialasia nekanonicznoju avtokefalijeju do jiji vyznannia v 1589 r. Do togo ż, ce vyznannia zdijsnyv Konstantynopollsskyj patrìarh Jeremija II, jakyj prybuv do Moskvy za groszovoju dopomogoju dlia svojeji cerkvy i ne mig vidmovyty rosijanam ni v czomu. Vony szcze j protrymaly jogo killka misiaciv pid aresztom, czyniaczy psyhologicznyj tysk. Piznisze, u 1923 r., Kostantynopollsskyj patrìarh Grygorij VII vyznav nekanonicznym peredannia Kyjivsskoji mytropoliji Moskovsskomu patrìarhatu v XVII st. Tomu kanonicznyj status UPC MP takoż dosytt sumnivnyj.

Majutt dosvid borottby za nezależnistt, tobto avtokefaliju, Bolgarsska ta Rumunsska cerkvy, jakym też ne vdavalosia vse j odrazu zrobyty kanoniczno. Vony vytrymuvaly duh, a ne bukvu cerkovnyh zakoniv, jaka nazdoganiala jih zgodom.

Problema poliagaje u vybirkovosti zastosuvannia kanonicznogo prava, govorytt o. Govorun. “Dlia mojih druziv myloserdia, a dlia mojih vorogiv – usia tiażkistt kanoniv”, – pojasniuje vin. Rytoryka ekskliuzyvizmu lysze pidsyliuje miżkonfesijnu naprugu. Pry ciomu Konstantynopollsskyj patrìarhat, Rumunsska ta Amerykansska pravoslavni cerkvy vsiliako pidtrymujutt ideju objednannia rozdilenyh cerkov v Ukrajini, rozpovidaje teolog.

Religijeznavecc Sagan oczikuje, szczo kanoniczni trudnoszczi ukrajinsskyh cerkov vyriszytt Konstantynopoll, vyznavszy UPC KP, ale povynni vtrutytysia i derżavni czynovnyky. “Ce możlyvo vże u najblyżczi 3-5 rokiv – bagato szczo bude takoż zależaty vid sytuaciji v Rosijsskij Federaciji ta Moskovsskomu patrìarhati”, – govorytt ekspert. Prezydent Petro Poroszenko neszczodavno vyslovyvsia odnoznaczno na pidtrymku ideji avtokefallnoji ukrajinsskoji cerkvy.

U czervni ciogo roku na Kryti maje vidbutysia Vsepravoslavnyj sobor, de spoczatku planuvaly rozglianuty pytannia nadannia avtokefaliji, czyj mehanizm u kanonicznomu pravi propysano ne duże jasno. Ale pid tyskom Moskovsskogo patrìarhatu vyriszyly, szczo ce pytannia rozgliadatysia ne bude, oskillky v procesi dyskusiji na ciu temu może buty pryjniato riszennia pro vyznannia UPC KP. Szczopravda, sobor rozgliane pytannia avtonomiji, vid jakogo też ide priamyj mistok do problem ukrajinsskogo pravoslavja. UPC MP same i maje status avtonomnoji cerkvy v skladi Moskovsskogo patrìarhatu.

U specìallnomu pojasnenni pozyciji Konstantynopollsskogo patrìarhatu szczodo ukrajinsskogo pytannia arhydyjakon Ioann Hrisavgis zaznaczaje, szczo Vselensskyj patrìarh Varfolomij maje povne pravo vreguliuvaty sytuaciju v Ukrajini, adże misceva pravoslavna cerkva je donnkoju Konstantynopolia.

Vyprobuvannia suczasnistiu

Koly ekonomika krajiny skoroczujettsia na 10,5%, shvalena moskovsskoju religijnoju tradycijeju pasyvnistt staje osoblyvoju problemoju, adże zavażaje ekonomicznomu zrostanniu. Czastka malogo ta seredniogo biznesu u VVP krajiny i bez togo mala. Czekajuczy dopomogy vid nebesnyh syl, pravoslavni viriany ridko koly rozgliadajutt varìant rozpoczaty vlasnyj biznes.

V Ukrajini zvykly, szczo UPC MP skeptyczno stavyttsia do tehnologicznyh innovacij, a nyni tryvaje epoha bitkojniv, mobillnyh dodatkiv na movi Python, gennoji inżeneriji ta skladnyh monetarnyh praktyk. Nadmirnyj konservatyzm vyklykaje zapytannia.

Nevelykymy je szansy togo, szczo UPC MP pozytyvno postavyttsia do novitnih platiżnyh system czy programy kolonizaciji Marsu, szczo jiji propaguje amerykansskyj biznesmen Ilon Mask. Navitt spryjniattia indyviduallnyh podatkovyh nomeriv u cerkvi prohodylo vażko.

Ne vyklykaje podyvu te, szczo pravoslavni viriany moskovsskoji tradyciji czasto negatyvno nalasztovani szczodo reform ukrajinsskogo uriadu, jakym by nedoskonalym vin ne buv. Sprotyv można pojasnyty paternalizmom szczo jogo propoviduje shidna hrystyjansska duhovnistt. Liudyna v tradycijno pravoslavnomu suspillstvi czekaje, szczo htoss vyszczyj za neji – Bog czy car – podbaje pro jiji doliu. Do ciogo dodajettsia fatalizm, za jakogo liudyna ne vvażaje svoji indyviduallni zusyllia dostatnimy dlia dosiagnennia żyttievih cilej, viriaczy v nadindyviduallni syly buttia. Zaverszuje trìadu pravoslavnogo svitogliadu kolektyvizm – bażannia rozpodilyty vidpovidallnistt z inszymy.

Za cijeju teorijeju stojatt duże konkretni reczi. Solidarna pensijna systema, nepopuliarnistt ideji pryvatyzaciji derżavnyh aktyviv, bażannia żyty v borg, brak pidpryjemnycckoji inicìatyvy, nedovira do rynkovyh mehanizmiv, pryhyllnistt do imidżu syllnogo polityka-gospodarnyka, jakyj vykorystovuv korumpovanyj prezydent Viktor Janukovycz. Korupcija też je zvycznoju vadoju suspillstv pravoslavnoji tradyciji – vid habariv poterpala szcze pravoslavna Vizantija. Jurydyzm zahidnogo hrystyjanstva pryrivniuvav perestup zakonu do griha, v toj czas jak u shidnomu hrystyjanstvi goru vziala insza teczija, v meżah jakoji poruszennia derżavnogo zakonu tolerujettsia, jakszczo ciogo vymagaje cerkovna etyka.

Osoblyvo gostroji formy ci reczi nabuly v pravoslavji moskovsskogo zrazka.

Reformy – ce potreba ne tillky derżavnyh instytucij, ale i cerkovnyh, jaki tak samo zagruzly v korupciji. “Na sovisti u bagatioh cerkovnyh dijacziv – spivpracia z reżymom Janukovycza, nepriama czy navitt i priama uczastt v jogo zloczynah, sakralizacija korupciji ta nasyllstva, – govorytt o. Govorun. – Cia spivpracia ne otrymala należnoji ocinky ni zi storony cerkvy, ni zi storony suspillstva – vona zalyszajettsia nerozkajanoju. A ce oznaczaje, szczo możlyvi jiji recydyvy”.

Same z religijnogo seredovyszcza vyrostaje fundamentalizm, kotryj zakinczujettsia teroryzmom. Same religija nadyhaje bijciv Islamsskoji derżavy vidrizaty golovy svojim żertvam. U pravoslavnogo hrystyjanstva z bezpekovoju reputacijeju też ne vse dobre. Dlia prykladu, v 1923 r. prorosijsskyj sviaszczenyk Smaragd Latyszenko zastrelyv varszavsskogo mytropolyta-ukrajincia Jurija Jaroszevsskogo za sprobu viddilyty Pollssku pravoslavnu cerkvu vid Rosijsskoji.

Jakszczo b z faktoru ryzyku pravoslavna cerkva v Ukrajini peretvorylasia na faktor konsolidaciji, ce treba bulo b vitaty. Jakoss nekomfortno żyty v krajini, de syvoczolyj jepyskop, szczo jizdytt na dorogomu importnomu avtomobili, govorytt pro potrebu obmeżuvaty svoji bażannia ta viryty v tak zvanu sviatu Russ. Pry ciomu pid miticznoju Russiu majettsia na uvazi Rosija ta jiji “russkyj myr” – ideologija donbasskyh separatystiv.

Ale v UPC MP osoblyvo ne perejmajuttsia svojimy problemamy. “Neuhyllna dynamika zrostannia UPC MP dovodytt, szczo neju keruje Bog, – govorytt pres-sekretar cijeji cerkvy jepyskop Klyment Veczeria. – I hto b jak ne namagavsia naszkodyty kanonicznij ukrajinsskij cerkvi – ce lysze jiji zagartovuje”.

Predstavnyky jepyskopatu UPC MP perejmajutt logiku ta rytoryku otoczenoji forteci, jaka vse billsze nagaduje basztu zi sloniaczoji kistky, v kotroji kontakt z reallnistiu minimallnyj, pojasniuje o. Govorun. V toj że czas, liudy znahodiattsia v szczodennomu kontakti z rellnistiu vijny ta propagandy – zvidsy rozryv miż riadovymy czlenamy cerkovnyh gromad ta kerivnyctvom cerkvy.

Eksperty pogodżujuttsia, szczo sami gromady UPC MP nikudy ne znyknutt, jak by ne rozvyvalasia sytuacija nadali. Ale organizacijeju religijnogo żyttia povynni zajmatysia liudy z należnoju kvalifikacijeju, a ne ti, komu vystaczylo syly voli vidrostyty borodu ta utrymatysia vid szliubu.

Religija jak brend, szczo konsoliduje

U suczasnomu sviti religijna tradycija krajiny je czastynoju jiji brendu. Velykobrytanija pyszajettsia svojeju Anglikansskoju cerkvoju, a vysoka religijnistt katolycckoji Pollszczi nadyhnula svogo czasu obraty Papoju Rymsskym poliaka, szczo stav vidomym jak Ivan Pavlo II. Bagato hto vvażaje, szczo jogo roll v podolanni komunizmu u Shidnij Evropi krytyczno vażlyva.

U Ukrajiny religijnoji skladovoji nacìonallnogo brendu poky szczo nemaje. Greko-katolyctvo je populiarnym perevażno u zahidnij czastyni krajiny, a pravoslavna cerkva pogruzla v rozkoli, szcze j nabravszyss konsvervatyvnyh rosijsskyh form religijnosti. Protestantyzm spryjmajettsia perevażno jak religija netradycijna.

Bezreligijni suspillstva, jak-ot radiansske, czasto vyjavliajuttsia intelektuallno pokaliczenymy. Vony vtraczajutt kliucz do rozuminnia vytokiv suczasnoji etyky ta cilyh szariv kulltury – piznioantycznoji, seredniovicznoji. Filosofija sekuliaryzmu usvidomliuje, szczo musytt proponuvaty suspillstvu tverdi etyczni nastanovy, jakszczo hocze zajniaty te misce, jake v svitogliadi liudyny raniszyh czasiv zajmala cerkva. “Vizzmitt hocza by rytoryku cinnostej – vona ż za suttiu svojeju antycerkovna, prydumana sekuliarystamy v seredyni XX stolittia, szczob zaminyty religiju, – komentuje o. Govorun. – Hocza zaraz sami religijni dijaczi vykorystovujutt jiji z pryvodom i bez pryvodu”.

Povaga do tradycij – vażlyva ceglyna v svitogliadnij budivli zahidnoji cyvilizaciji, pryczetnistt do jakoji Ukrajina namagajettsia pidkresliuvaty. Sered cyh tradycij – religijna spadszczyna.

Istoryky liubliatt prygaduvaty frazu perszogo prezydenta Ukrajiny Myhajla Gruszevsskogo – “Obijdemosia bez popiv!” – i nazyvajutt jiji pomylkoju. Spillna religijna tradycija zdatna konsoliduvaty atomizovane postkomunistyczne suspillstvo. A dlia konsolidaciji krajiny vsi zasoby garni, v tomu czysli religijni.

OBHOVORENNIA