I tak pajmut

U svojemu teksti Jurij Vynnyczuk sluszno povertajettsia do movnoho pytannia v Ukrajini, akcentujuczy uvahu na tomu, szczo pislia Majdanu rosijsska «zdobula pevni morallni preferenciji, z jakymy kożen ukrajinomovnyj zmuszenyj myrytysia».

Zahalom pohodżujuczyss iz cijeju tezoju, ne możu ne vyslovyty sumniv szczodo optymizmu avtora, jakomu viryttsia, szczo molodi pokolinnia z porozuminniam «spravliattsia znaczno uspisznisze». Możlyvo, ale lysze za umovy, szczo to bude понимание, a ne porozuminnia.

Bo pislia Majdanu j poczatku rosijsskoji agresiji cila krajina poczala aktyvno sprostovuvaty mity rosijsskoji propagandy pro tak zvani utysky rosijsskomovnych, chuntu j faszystiv. Vse by niczoho, ale na szliachu do perekonannia sebe j usioho svitu v tomu, szczo my ne etniczna, a polityczna nacija, jaka może sobi daty radu z vnutrisznioju riznomanitnistiu j dvomovnistiu, nam namahajuttsia navjazaty isnujuczyj stan reczej jak «normallnyj», «demokratycznyj» czy «evropejsskyj». I koly ukrajinomovna liudyna prosto każe, szczo movna sytuacija v Ukrajini chvora, i szczo nasza mova v bahatioch sferach — pid reallnoju zahrozoju, jiji blyskavyczno oholoszujutt provokatorom, jakyj zazichaje na «jednistt krajiny». Rosijsskomovni patrioty ne hrebujutt morallnymy manipuliacijamy, rozpovidajuczy pro dvomovnistt Majdanu, rosijssku v pryfrontovych okopach czy żurnal Szevczenka. Teza prosta: jakszczo choczemo myru v krajini — treba jakomoha chutczisz vyznaty, szczo nijakoji movnoji problemy nemaje.

A na mij pohliad, movna problema v Ukrajini je. J zamovczuvaty jiji czy nakladaty na neji tabu — kontrproduktyvno. Ja szcze pamjataju czasy, koly umovnymy «separatystamy» nazyvaly Riabczuka, Andruchovycza j Bojczenka — bo vony maly smilyvistt skazaty vholos pro fundamentallni riznyci miż «Sianom i Donom». Jich tavruvaly zradnykamy, rozpaliuvaczamy konfliktu, provokatoramy i szcze bozna-kym, chocza czas pokazav: problemy buly, i vczasno ne vyriszeni, zamovczeni — vony staly hariaczym konfliktom. My ż ne zvynuvaczujemo likaria, koly vin povidomliaje nam diagnoz? I jakszczo pobyty czy piddaty zabuttiu likaria, chvoroba ne znykne j sama sebe ne vylikuje. Tak i z movnym pytanniam: ne choczete, szczoby vono z problemy pereroslo v konflikt — dumajte, analizujte, vyriszujte i dijte, a ne zamovczujte j viszajte ne ekrany lohotypy «Edynaja strana».

Ukrajinsska mova — pid zahrozoju, navitt pislia Majdanu rusyfikacijni procesy tryvajutt, i ce pytannia rano czy pizno stane kistkoju v horli. Mynuloho roku ja projichav usi bez vyniatku regiony schodu j pivdnia Ukrajiny, i możu skazaty z vlasnoho dosvidu: nemaje tam nijakoji dvomovnosti. Tam je odna, na 100% panivna mova — rosijsska. Ce u Lvovi, Użhorodi czy Luccku vy możete poczuty na vulyciach killka mov, a na Schodi — dzussky. I koly my hovorymo pro dvomovnistt, slid peredusim kazaty pro zbillszennia prav i derżavnu pidtrymku ukrajinsskoji — todi je szans, szczo rusyfikovani regiony kolyss i spravdi stanutt dvomovnymy.

Narazi ż tendenciji — protyleżni. Napryklad, z rezulltativ provedenoho Gfk Ukraine opytuvannia vyplyvaje, szczo chocz 51% molodych ukrajinciv i deklarujutt sebe ukrajinomovnym, ta v sociumi solovjinoju hovoriatt lysze 43%. Perekladu: kożen pjatyj molodyj ukrajinomovnyj ukrajinecc poza rodynoju svidomo perechodytt na spilkuvannia rosijsskoju. Szczo ce, jak ne menszovartisnistt? Naslidky koloniallnoho mynuloho szcze dovho davatymuttsia vznaky, i czymalo ukrajinciv v procesi karjernoho zrostannia i/czy urbanizaciji vybyratymutt panivnu rosijssku, bo rosijsskomovni polityczni/oligarchiczni/biznesovi/sportyvni/toszczo elity, telekanaly, żurnaly j paroplavy radiostanciji perekonujutt jich, szczo cia mova vidkryvaje szyrszi perspektyvy. I bucimto kullturnisze vidpovisty rosijsskoju, jakszczo do tebe neju zvernulysia. Ta j vzahali kraszcze hovoryty/drukuvaty/stvoriuvaty produkt rosijsskoju, bo todi billsze liudej «pajmut».

Dochodytt do absurdu: u najblyżczomu do mene użhorodsskomu restorani można otrymaty meniu czesskoju, anhlijsskoju j rosijsskoju, ale ukrajinsskoju — zass! Zapytanyj pro ce, oficiant lysze znyzuje pleczyma — movliav, a poszczo, i tak pajmut! Ce i je propagovana rosijsskomovnymy patriotamy «dvomovnistt» — jaka ne peredbaczaje vżytok ukrajinsskoji.

Toż choczu zvernutysia do rosijsskomovnych koleg: ne pryvatyzujte pravo na istynu! Jakszczo vse lysze na vaszych umovach — to ce ne porozuminnia, a dyktat. I jakszczo liudyna vystupaje za embargo na rosijssku poligraficznu produkciju, movni kvoty na radio j telebaczenni, obovjazkovistt znannia ukrajinsskoji dlia derżslużbovciv, to vona ne koncze provokator i zradnyk. Prosto vona chocze absoliutnyj minimum — bodaj reallnoji dvomovnosti v Ukrajini. A to, czesno każuczy, distalo, szczo v Rymi, Varszavi czy Prazi ukrajinssku movu można poczuty na vulyci, a v Zaporiżżi czy Kremenczuci — lysze jakszczo zahovorysz sam iz soboju.

OBHOVORENNIA