Istorija jak symptom

Istorija dopomahaje nam tlumačyty mynule. My vsi v ce virymo. Ta zazvyčaj my ne dumajemo, ščo vona takož dopomahaje nam rozumity śohodenńa.

I ne lyše tomu, ščo jiji uroky je duže važlyvymy dľa analizu nynišńoji dijsnosti, a j tomu, ščo forma, v jakij vona pyšeťśa, vidobražaje mentaľnyj vsesvit jiji avtoriv. Istoryk, vytvoŕujučy interpretaciju faktiv, ne može unyknuty toho, ščob ne sprojektuvaty na nych svoji bažanńa, strachy ta fobiji. Mynule, jake vin bucimto obmirkovuje, často je ne čym inšym, jak obrazom majbutńoho, jake jomu chotilośa b zbuduvaty. Tomu koly v odnij krajini stvoŕujuťśa radykaľno vidminni jiji versiji, ci rozbižnosti svidčať pro isnuvanńa rozlomu, jakyj treba napravyty.

Dľa prykladu, pohľańmo, ščo stalośa v Ispaniji na počatku XIX st. Prosvityteliv u poperedńomu stolitti oholosyly bajdužymy i «zfrancuženymy», ale teper, iz francuźkymy vijśkamy na terytoriji krajiny, ce zvynuvačenńa stalo šče serjoznišym. Napoleon vypravdovuvav svoju agresiju, stverdžujučy, ščo choče dopomohty ispanćam modernizuvatyśa, i tak zdobuv pidtrymku velykoji častyny osvičenoji elity. Ale ce takož pospryjalo tomu, ščo naprykinci vijny konservatory skorystalyśa nahodoju, jaka jim vypala, i za pidtrymky Fernando VII sprobuvaly monopolizuvaty sam sens ispanśkoho. Ne turbujučyś tym, ščob rozrizńaty zfrancuženych i liberaliv, i ne zvažajučy na te, ščo liberaly borolyś iz zaharbnykom, vony zvynuvatyly vsich jich u zradi i prysudyly jim ťurmy čy vyhnanńa.

Za tych obstavyn, koly jichńu ispanśku sutnisť bulo piddano sumnivu — i vse ce tomu, ščo vony chotily vyťahnuty svoju krajinu z atoniji, — dejaki liberaly staly dumaty, ščo muśať peresadyty svoji ideji na ispanśkyj grunt. Stavľačy sobi ce za metu, vony stvoryly novu interpretaciju nacionaľnoji istoriji, jaka bula perevernutoju kopijeju tijeji, jaka na toj čas isnuvala. Ispaniji oltaŕa i tronu, jakoju opikuvalaśa Kastylija i de panuvala Katolyćka Cerkva, vony protystavyly inšu, jaka trymalaśa na tŕoch centraľnych mifach: komuneros (prychyľnyky antyuŕadovoho ruchu i povstanńa v Kastyliji v XVI st.), seredńovičnych fueros (pryvileji, nadani vid koroľa mistam i siľśkym obščynam) i Aľ-Andalus (terytorija na Iberijśkomu pivostrovi, jaka vid VIII do XV st. kontroľuvaly araby). Komuneros i seredńovični fueros u cij schemi reprezentuvaly uzhodženu ideju demokratyčnoji krajiny, ščo považaje identyčnisť riznych narodiv, jaki vchoďať do jiji skladu, jaka naspravdi bula ispanśkoju i zrujnuvaty jiji zmih lyše prychid do vlady inozemnych dynastij (Habsburgiv ta Burboniv). Z inšoho boku, Aľ-Andalus dľa dejakych vyhnanciv stav uosoblenńam aľternatyvnoho vzirća krajiny, rozvynutoji, osvičenoji i tolerantnoji, jaka pidozrilo bula podibna do tijeji, jaku vony chotily zbuduvaty. Tak zvanu Rekonkistu, spolučnyj steržeń tradycijnoji Ispaniji, bulo pereosmysleno jak hromaďanśku vijnu miž konservatoramy i progresystamy. Vijnu, jaku — podibno to toho, ščo dijalośa pid toj moment, — prohrala storona, jaka najmenše ćoho zasluhovuvala.

Ci dvi versiji nacionaľnoji istoriji, protyležni j nesumisni, zasvidčujuť pojavu krajńoho droblenńa ispanśkoji identyčnosti («dvoch Ispanij»), jake pojasńuje čyslenni hromaďanśki vijny proťahom nastupnych dvoch stoliť. Počatkova vidpovidaľnisť za te, ščo ce stalośa, pokladajeťśa holovno na predstavnykiv tradycijnoji Ispaniji. Čerez svoju obmeženu i nepostuplyvu pozyciju vony zaprahnuly ekskľuzyvno monopolizuvaty nacionaľnyj prostir, usunuvšy z ńoho vsich, chto ne podiľav jichnich idej. Namahalyśa zrobyty z liberalamy te, ščo raniše zrobyly z jevrejamy ta musuľmanamy. Vydvoryvšy jich z krajiny fizyčno i symvolično, vony zmusyly jich stvoryty novu. Tož boroťba za te, ščob kontroľuvaty nacionaľnyj prostir, peremistylaśa u sferu vyhadanych tradycij i mifiv. Sučasna Ispanija velykoju miroju je naslidkom ćoho protystojanńa, kuľminacijeju jakoho stala hromaďanśka vijna 1936 r.

Podiji pisľa smerti Franko zmusyly bahaťoch podumaty, ščo ispanci, navčeni masštabom perežytoji tragediji, vrešti-rešt doklaly velykych zusyľ, ščoby podolaty poľaryzaciju. Pid čas perechodu do demokratiji osnovni syly, jaki utvoŕujuť polityčnu panoramu (livi, pravi ta nacionalisty), zdavalośa, buly hotovymy postupytyśa častynoju svojich interesiv, aby dośahty minimaľnych domovlenostej, jaki b umožlyvyly stabiľne spivisnuvanńa. Paradoksaľno, ale v novij demokratyčnij Ispaniji napysanńa Istoriji rozdrobylośa biľše, niž buď-koly. Zaležno vid toho, chto kontroľuje mechanizmy vlady, u riznych avtonomijach zjavylyśa versiji mynuloho, jaki je ne lyše vidminnymy, a j velykoju miroju nesumisnymy. Ce svidčyť pro dvi reči. Z odnoho boku — ščo buly hrupy, jaki — vsupereč tomu, ščo vony daly zrozumity — nikoly ne buly hotovi postupytyśa častynoju svojich interesiv, ščob stvoryty žytťezdatnyj projekt krajiny. Jichni postupky buly ne dokazom hnučkosti, a elementom konjunkturnoji stratehiji. Z inšoho boku — ščo ispanci, jaki česno zalučylyśa u stvorenńa novoji krajiny, ne rozumily, naskiľky važlyvym je domovytyśa pro napysanńa spiľnoji istoriji. Vony ne usvidomľuvaly, ščo interpretacija mynuloho ne je beznevynnoju dijaľnisťu. Istorija, jaku vykladajuť u školach, tak samo, jak mify ta symvoly, ščo v takyj sposib stvoŕujuťśa, maje svojim naslidkom formuľuvanńa projektu krajiny.

Ce sytuacija, v jakij my zaraz je. Jakščo my chočemo stvoryty novu krajinu, to majemo domovytyśa pro napysanńa integrovanoji istoriji. Taka istorija duže jmovirno ne bude nikoho zadovoľńaty (ta j bulo b nedobre, jakby zadovoľńala), ale vona mala by buty minimaľno pryjńatnoju dľa vsich. Jakščo my chočemo maty spiľne majbutńe, to musymo stvoryty spiľne mynule. Ce mynule, bezperečno, može buty napysane u rizni sposoby, ale jakščo my ne zumijemo dijty zhody ščodo toho, jak ce zrobyty, to navŕad čy zmožemo znajty formy spivisnuvanńa, jaki podolajuť polityčnu poľaryzaciju dvoch ostannich stoliť. Ti, chto vystupaje proty buď-jakoho projektu spivisnuvanńa, jakyj vplynuv by na vsich ispanciv, bezperečno, majuť pravo obstojuvaty svoji ideji. Ale my, chto viryť u možlyvisť pobudovy novoji demokratyčnoji i sukupnoji krajiny, ne možemo najivno vvažaty, ščo napysanńa istoriji je čymoś druhoŕadnym. Bo vono takym ne je.

Jesús Torrecilla, vykladač literatury v Kalifornijśkomu universyteti v Los-Anželesi (UCLA)

Tekst inszymy abetkamy »

Istorïa jak symptom

Istorïa dopomahaie nam tlumachyty mynule. My vsi v ce virymo. Ta zazvychai my ne dumaiemo, scho vona takozh dopomahaie nam rozumity siohodennia. I ne lyshe tomu, scho ïï uroky je duzhe vazhlyvymy dlia analizu nynishnioï dijsnosti, a j tomu, scho forma, v jakij vona pyshettsia, vidobrazhaie mentallnyi vsesvit ïï avtoriv. Istoryk, vytvoriuiuchy interpretacïu faktiv, ne mozhe unyknuty toho, schob ne sproektuvaty na nyhh svoï bazhannia, strahhy ta fobïï. Mynule, jake vin bucimto obmirkovuie, chasto je ne chym inshym, jak obrazom maibutnioho, jake jomu hhotilosia b zbuduvaty. Tomu koly v odnij kraïni stvoriuiuttsia radykallno vidminni ïï versïï, ci rozbizhnosti svidchatt pro isnuvannia rozlomu, jakyi treba napravyty.

Dlia prykladu, pohliannmo, scho stalosia v Ispanïï na pochatku XIX st. Prosvityteliv u poperedniomu stolitti oholosyly baiduzhymy i «zfrancuzhenymy», ale teper, iz francuzzkymy vijsskamy na terytorïï kraïny, ce zvynuvachennia stalo sche serjoznishym. Napoleon vypravdovuvav svoiu agresïu, stverdzhuiuchy, scho hhoche dopomohty ispanciam modernizuvatysia, i tak zdobuv pidtrymku velykoï chastyny osvichenoï elity. Ale ce takozh pospryialo tomu, scho naprykinci vijny konservatory skorystalysia nahodoiu, jaka ïm vypala, i za pidtrymky Fernando VII sprobuvaly monopolizuvaty sam sens ispansskoho. Ne turbuiuchyss tym, schob rozrizniaty zfrancuzhenyhh i liberaliv, i ne zvazhaiuchy na te, scho libaraly borolyss iz zaharbnykom, vony zvynuvatyly vsihh ïhh u zradi i prysudyly ïm tiurmy chy vyhnannia.

Za tyhh obstavyn, koly ïhhniu ispanssku sutnistt bulo piddano sumnivu — i vse ce tomu, scho vony hhotily vytiahnuty svoiu kraïnu z atonïï, — deiaki liberaly staly dumaty, scho musiatt peresadyty svoï ideï na ispansskyi grunt. Stavliachy sobi ce za metu, vony stvoryly novu interpretacïu nacìonallnoï istorïï, jaka bula perevernutoiu kopïeiu tïeï, jaka na toi chas isnuvala. Ispanïï oltaria i tronu, jakoiu opikuvalasia Kastylïa i de panuvala Katolyccka Cerkva, vony protystavyly inshu, jaka trymalasia na triohh centrallnyhh mitahh: komuneros (pryhhyllnyky antyuriadovoho ruhhu i povstannia v Kastylïï v XXVI st.), seredniovichnyhh fueros (pryvileï, nadani vid korolia mistam i sillsskym obschynam) i All-Andalus (terytorïa na Iberijsskomu pivostrovi, jaka vid VIII do XV st. kontroliuvaly araby). Komuneros i seredniovichni fueros u cij shhemi reprezentuvaly uzghodzhenu ideiu demokratychnoï kraïny, scho povazhaie identychnistt riznyhh narodiv, jaki vhhodiatt do ïï skladu, jaka naspravdi bula ispansskoiu i zruinuvaty ïï zmih lyshe pryhhid do vlady inozemnyhh dynastij (Habsburgiv ta Burboniv). Z inshoho boku, All-Andalus dlia deiakyhh vyhnanciv stav uosoblenniam allternatyvnoho vzircia kraïny, rozvynutoï, osvichenoï i tolerantnoï, jaka pidozrilo bula podibna do tïeï, jaku vony hhotily zbuduvaty. Tak zvanu Rekonkistu, spoluchnyi sterzhenn tradycijnoï Ispanïï, bulo pereosmysleno jak hromadianssku vijnu mizh konservatoramy i progresystamy. Vijnu, jaku — podibno to toho, scho dïalosia pid toi moment, — prohrala storona, jaka naimenshe cioho zasluhovuvala.

Ci dvi versïï nacìonallnoï istorïï, protylezhni j nesumisni, zasvidchuiutt poiavu krainioho droblennia ispansskoï identychnosti («dvohh Ispanij»), jake poiasniuie chyslenni hromadiansski vijny protiahom nastupnyhh dvohh stolitt. Pochatkova vidpovidallnistt za te, scho ce stalosia, pokladaiettsia holovno na predstavnykiv tradycijnoï Ispanïï. Cherez svoiu obmezhenu i nepostuplyvu pozycïu vony zaprahnuly ekskliuzyvno monopolizuvaty nacìonallnyi prostir, usunuvshy z nioho vsihh, hhto ne podiliav ïhhnihh idei. Namahalysia zrobyty z liberalamy te, scho ranishe zrobyly z jevreiamy ta musullmanamy. Vydvoryvshy ïhh z kraïny fizychno i symvolichno, vony zmusyly ïhh stvoryty novu. Tozh borottba za te, schob kontroliuvaty nacìonallnyi prostir, peremistylasia u sferu vyhadanyhh tradycij i mitiv. Suchasna Ispanïa velykoiu miroiu je naslidkom cioho protystoiannia, kullminacïeiu jakoho stala hromadiansska vijna 1936 r.

Podïï pislia smerti Franko zmusyly bahatiohh podumaty, scho ispanci, navcheni masshtabom perezhytoï tragedïï, vreshti-resht doklaly velykyhh zusyll, schoby podolaty poliaryzacïu. Pid chas perehhodu do demokratïï osnovni syly, jaki utvoriuiutt politychnu panoramu (livi, pravi ta nacìonalisty), zdavalosia, buly hotovymy postupytysia chastynoiu svoïhh interesiv, aby dosiahty minimallnyhh domovlenostei, jaki b umozhlyvyly stabillne spivisnuvannia. Paradoksallno, ale v novij demokratychnij Ispanïï napysannia Istorïï rozdrobylosia billshe, nizh budd-koly. Zalezhno vid toho, hhto kontroliuie mehhanizmy vlady, u riznyhh avtonomïahh zjavylysia versïï mynuloho, jaki je ne lyshe vidminnymy, a j velykoiu miroiu nesumisnymy. Ce svidchytt pro dvi rechi. Z odnoho boku — scho buly grupy, jaki — vsuperech tomu, scho vony daly zrozumity — nikoly ne buly hotovi postupytysia chastynoiu svoïhh interesiv, schob stvoryty zhyttiezdatnyi proekt kraïny. Ïhhni postupky buly ne dokazom hnuchkosti, a elementom konjunkturnoï strategïï. Z inshoho boku — scho ispanci, jaki chesno zaluchylysia u stvorennia novoï kraïny, ne rozumily, naskillky vazhlyvym je domovytysia pro napysannia spillnoï istorïï. Vony ne usvidomliuvaly, scho interpretacïa mynuloho ne je beznevynnoiu dïallnistiu. Istorïa, jaku vykladaiutt u shkolahh, tak samo, jak mity ta symvoly, scho v takyi sposib stvoriuiuttsia, maie svoïm naslidkom formuliuvannia proektu kraïny.

Ce sytuacïa, v jakij my zaraz je. Jakscho my hhochemo stvoryty novu kraïnu, to maiemo domovytysia pro napysannia integrovanoï istorïï. Taka istorïa duzhe jmovirno ne bude nikoho zadovollniaty (ta j bulo b nedobre, jakby zadovollniala), ale vona mala by buty minimallno pryiniatnoiu dlia vsihh. Jakscho my hhochemo maty spillne maibutnie, to musymo stvoryty spillne mynule. Ce mynule, bezperechno, mozhe buty napysane u rizni sposoby, ale jakscho my ne zumïemo dijty zghody schodo toho, jak ce zrobyty, to navriad chy zmozhemo znaity formy spivisnuvannia, jaki podolaiutt politychnu poliaryzacïu dvohh ostannihh stolitt. Ti, hhto vystupaie proty budd-iakoho proektu spivisnuvannia, jakyi vplynuv by na vsihh ispanciv, bezperechno, maiutt pravo obstoiuvaty svoï ideï. Ale my, hhto virytt u mozhlyvistt pobudovy novoï demokratychnoï i sukupnoï kraïny, ne mozhemo naïvno vvazhaty, scho napysannia istorïï je chymoss druhoriadnym. Bo vono takym ne je.

***     ***     ***

Istorïa iak symptom

Istorïa dopomahaie nam tlumachyty mynule. My vsi v ce virymo. Ta zazvychai my ne dumaiemo, scho vona takozh dopomahaie nam rozumity siohodennia. I ne lyshe tomu, scho ïï uroky ie duzhe vazhlyvymy dlia analizu nynishnioï dijsnosti, a j tomu, scho forma, v iakij vona pyshettsia, vidobrazhaie mentallnyi vsesvit ïï avtoriv. Istoryk, vytvoriuiuchy interpretacïu faktiv, ne mozhe unyknuty toho, schob ne sproektuvaty na nyhh svoï bazhannia, strahhy ta fobïï. Mynule, iake vin bucimto obmirkovuie, chasto ie ne chym inshym, iak obrazom maibutnioho, iake jomu hhotilosia b zbuduvaty. Tomu koly v odnij kraïni stvoriuiuttsia radykallno vidminni ïï versïï, ci rozbizhnosti svidchatt pro isnuvannia rozlomu, iakyi treba napravyty.

Dlia prykladu, pohliannmo, scho stalosia v Ispanïï na pochatku XIX st. Prosvityteliv u poperedniomu stolitti oholosyly baiduzhymy i «zfrancuzhenymy», ale teper, iz francuzzkymy vijsskamy na terytorïï kraïny, ce zvynuvachennia stalo sche serjoznishym. Napoleon vypravdovuvav svoiu agresïu, stverdzhuiuchy, scho hhoche dopomohty ispanciam modernizuvatysia, i tak zdobuv pidtrymku velykoï chastyny osvichenoï elity. Ale ce takozh pospryialo tomu, scho naprykinci vijny konservatory skorystalysia nahodoiu, iaka ïm vypala, i za pidtrymky Fernando VII sprobuvaly monopolizuvaty sam sens ispansskoho. Ne turbuiuchyss tym, schob rozrizniaty zfrancuzhenyhh i liberaliv, i ne zvazhaiuchy na te, scho libaraly borolyss iz zaharbnykom, vony zvynuvatyly vsihh ïhh u zradi i prysudyly ïm tiurmy chy vyhnannia.

Za tyhh obstavyn, koly ïhhniu ispanssku sutnistt bulo piddano sumnivu — i vse ce tomu, scho vony hhotily vytiahnuty svoiu kraïnu z atonïï, — deiaki liberaly staly dumaty, scho musiatt peresadyty svoï ideï na ispansskyi grunt. Stavliachy sobi ce za metu, vony stvoryly novu interpretacïu nacìonallnoï istorïï, iaka bula perevernutoiu kopïeiu tïeï, iaka na toi chas isnuvala. Ispanïï oltaria i tronu, iakoiu opikuvalasia Kastylïa i de panuvala Katolyccka Cerkva, vony protystavyly inshu, iaka trymalasia na triohh centrallnyhh mitahh: komuneros (pryhhyllnyky antyuriadovoho ruhhu i povstannia v Kastylïï v HHVI st. — «Z»), seredniovichnyhh fueros (pryvileï, nadani vid korolia mistam i sillsskym obschynam. — «Z») i All-Andalus (terytorïa na Iberijsskomu pivostrovi, iaka vid VIII do XV st. kontroliuvaly araby. — Z). Komuneros i seredniovichni fueros u cij shhemi reprezentuvaly uzghodzhenu ideiu demokratychnoï kraïny, scho povazhaie identychnistt riznyhh narodiv, iaki vhhodiatt do ïï skladu, iaka naspravdi bula ispansskoiu i zruinuvaty ïï zmih lyshe pryhhid do vlady inozemnyhh dynastij (Habsburgiv ta Burboniv). Z inshoho boku, All-Andalus dlia deiakyhh vyhnanciv stav uosoblenniam allternatyvnoho vzircia kraïny, rozvynutoï, osvichenoï i tolerantnoï, iaka pidozrilo bula podibna do tïeï, iaku vony hhotily zbuduvaty. Tak zvanu Rekonkistu, spoluchnyi sterzhenn tradycijnoï Ispanïï, bulo pereosmysleno iak hromadianssku vijnu mizh konservatoramy i progresystamy. Vijnu, iaku — podibno to toho, scho dïalosia pid toi moment, — prohrala storona, iaka naimenshe cioho zasluhovuvala.

Ci dvi versïï nacìonallnoï istorïï, protylezhni j nesumisni, zasvidchuiutt poiavu krainioho droblennia ispansskoï identychnosti («dvohh Ispanij»), iake poiasniuie chyslenni hromadiansski vijny protiahom nastupnyhh dvohh stolitt. Pochatkova vidpovidallnistt za te, scho ce stalosia, pokladaiettsia holovno na predstavnykiv tradycijnoï Ispanïï. Cherez svoiu obmezhenu i nepostuplyvu pozycïu vony zaprahnuly ekskliuzyvno monopolizuvaty nacìonallnyi prostir, usunuvshy z nioho vsihh, hhto ne podiliav ïhhnihh idei. Namahalysia zrobyty z liberalamy te, scho ranishe zrobyly z ievreiamy ta musullmanamy. Vydvoryvshy ïhh z kraïny fizychno i symvolichno, vony zmusyly ïhh stvoryty novu. Tozh borottba za te, schob kontroliuvaty nacìonallnyi prostir, peremistylasia u sferu vyhadanyhh tradycij i mitiv. Suchasna Ispanïa velykoiu miroiu ie naslidkom cioho protystoiannia, kullminacïeiu iakoho stala hromadiansska vijna 1936 r.

Podïï pislia smerti Franko zmusyly bahatiohh podumaty, scho ispanci, navcheni masshtabom perezhytoï tragedïï, vreshti-resht doklaly velykyhh zusyll, schoby podolaty poliaryzacïu. Pid chas perehhodu do demokratïï osnovni syly, iaki utvoriuiutt politychnu panoramu (livi, pravi ta nacìonalisty), zdavalosia, buly hotovymy postupytysia chastynoiu svoïhh interesiv, aby dosiahty minimallnyhh domovlenostei, iaki b umozhlyvyly stabillne spivisnuvannia. Paradoksallno, ale v novij demokratychnij Ispanïï napysannia Istorïï rozdrobylosia billshe, nizh budd-koly. Zalezhno vid toho, hhto kontroliuie mehhanizmy vlady, u riznyhh avtonomïahh zjavylysia versïï mynuloho, iaki ie ne lyshe vidminnymy, a j velykoiu miroiu nesumisnymy. Ce svidchytt pro dvi rechi. Z odnoho boku — scho buly grupy, iaki — vsuperech tomu, scho vony daly zrozumity — nikoly ne buly hotovi postupytysia chastynoiu svoïhh interesiv, schob stvoryty zhyttiezdatnyi proekt kraïny. Ïhhni postupky buly ne dokazom hnuchkosti, a elementom konjunkturnoï strategïï. Z inshoho boku — scho ispanci, iaki chesno zaluchylysia u stvorennia novoï kraïny, ne rozumily, naskillky vazhlyvym ie domovytysia pro napysannia spillnoï istorïï. Vony ne usvidomliuvaly, scho interpretacïa mynuloho ne ie beznevynnoiu dïallnistiu. Istorïa, iaku vykladaiutt u shkolahh, tak samo, iak mity ta symvoly, scho v takyi sposib stvoriuiuttsia, maie svoïm naslidkom formuliuvannia proektu kraïny.

Ce sytuacïa, v iakij my zaraz ie. Iakscho my hhochemo stvoryty novu kraïnu, to maiemo domovytysia pro napysannia integrovanoï istorïï. Taka istorïa duzhe jmovirno ne bude nikoho zadovollniaty (ta j bulo b nedobre, iakby zadovollniala), ale vona mala by buty minimallno pryiniatnoiu dlia vsihh. Iakscho my hhochemo maty spillne maibutnie, to musymo stvoryty spillne mynule. Ce mynule, bezperechno, mozhe buty napysane u rizni sposoby, ale iakscho my ne zumïemo dijty zghody schodo toho, iak ce zrobyty, to navriad chy zmozhemo znaity formy spivisnuvannia, iaki podolaiutt politychnu poliaryzacïu dvohh ostannihh stolitt. Ti, hhto vystupaie proty budd-iakoho proektu spivisnuvannia, iakyi vplynuv by na vsihh ispanciv, bezperechno, maiutt pravo obstoiuvaty svoï ideï. Ale my, hhto virytt u mozhlyvistt pobudovy novoï demokratychnoï i sukupnoï kraïny, ne mozhemo naïvno vvazhaty, scho napysannia istorïï ie chymoss druhoriadnym. Bo vono takym ne ie.

 

Istorïa iak symptom

Istorïa dopomahaie nam tlumachyty mynule. My vsi v ce virymo. Ta zazvychai my ne dumaiemo, scho vona takozh dopomahaie nam rozumity siohodennia. I ne lyshe tomu, scho ïï uroky ie duzhe vazhlyvymy dlia analizu nynishnioï diisnosti, a j tomu, scho forma, v iakii vona pyshettsia, vidobrazhaie mentallnyi vsesvit ïï avtoriv. Istoryk, vytvoriuiuchy interpretacïu faktiv, ne mozhe unyknuty toho, schob ne sproektuvaty na nyhh svoï bazhannia, strahhy ta fobïï. Mynule, iake vin bucimto obmirkovuie, chasto ie ne chym inshym, iak obrazom maibutnioho, iake jomu hhotilosia b zbuduvaty. Tomu koly v odnii kraïni stvoriuiuttsia radykallno vidminni ïï versïï, ci rozbizhnosti svidchatt pro isnuvannia rozlomu, iakyi treba napravyty.

Dlia prykladu, pohliannmo, scho stalosia v Ispanïï na pochatku HHIHH st. Prosvityteliv u poperedniomu stolitti oholosyly baiduzhymy i «zfrancuzhenymy», ale teper, iz francuzzkymy viisskamy na terytorïï kraïny, ce zvynuvachennia stalo sche serjoznishym. Napoleon vypravdovuvav svoiu agresïu, stverdzhuiuchy, scho hhoche dopomohty ispanciam modernizuvatysia, i tak zdobuv pidtrymku velykoï chastyny osvichenoï elity. Ale ce takozh pospryialo tomu, scho naprykinci viiny konservatory skorystalysia nahodoiu, iaka ïm vypala, i za pidtrymky Fernando VII sprobuvaly monopolizuvaty sam sens ispansskoho. Ne turbuiuchyss tym, schob rozrizniaty zfrancuzhenyhh i liberaliv, i ne zvazhaiuchy na te, scho libaraly borolyss iz zaharbnykom, vony zvynuvatyly vsihh ïhh u zradi i prysudyly ïm tiurmy chy vyhnannia.

Za tyhh obstavyn, koly ïhhniu ispanssku sutnistt bulo piddano sumnivu — i vse ce tomu, scho vony hhotily vytiahnuty svoiu kraïnu z atonïï, — deiaki liberaly staly dumaty, scho musiatt peresadyty svoï ideï na ispansskyi grunt. Stavliachy sobi ce za metu, vony stvoryly novu interpretacïu nacìonallnoï istorïï, iaka bula perevernutoiu kopïeiu tïeï, iaka na toi chas isnuvala. Ispanïï oltaria i tronu, iakoiu opikuvalasia Kastylïa i de panuvala Katolyccka Cerkva, vony protystavyly inshu, iaka trymalasia na triohh centrallnyhh mitahh: komuneros (pryhhyllnyky antyuriadovoho ruhhu i povstannia v Kastylïï v HHVI st. — «Z»), seredniovichnyhh fueros (pryvileï, nadani vid korolia mistam i sillsskym obschynam. — «Z») i All-Andalus (terytorïa na Iberiisskomu pivostrovi, iaka vid VIII do XV st. kontroliuvaly araby. — Z). Komuneros i seredniovichni fueros u cii shhemi reprezentuvaly uzghodzhenu ideiu demokratychnoï kraïny, scho povazhaie identychnistt riznyhh narodiv, iaki vhhodiatt do ïï skladu, iaka naspravdi bula ispansskoiu i zruinuvaty ïï zmih lyshe pryhhid do vlady inozemnyhh dynastii (Habsburgiv ta Burboniv). Z inshoho boku, All-Andalus dlia deiakyhh vyhnanciv stav uosoblenniam allternatyvnoho vzircia kraïny, rozvynutoï, osvichenoï i tolerantnoï, iaka pidozrilo bula podibna do tïeï, iaku vony hhotily zbuduvaty. Tak zvanu Rekonkistu, spoluchnyi sterzhenn tradyciinoï Ispanïï, bulo pereosmysleno iak hromadianssku viinu mizh konservatoramy i progresystamy. Viinu, iaku — podibno to toho, scho dïalosia pid toi moment, — prohrala storona, iaka naimenshe cioho zasluhovuvala.

Ci dvi versïï nacìonallnoï istorïï, protylezhni j nesumisni, zasvidchuiutt poiavu krainioho droblennia ispansskoï identychnosti («dvohh Ispanii»), iake poiasniuie chyslenni hromadiansski viiny protiahom nastupnyhh dvohh stolitt. Pochatkova vidpovidallnistt za te, scho ce stalosia, pokladaiettsia holovno na predstavnykiv tradyciinoï Ispanïï. Cherez svoiu obmezhenu i nepostuplyvu pozycïu vony zaprahnuly ekskliuzyvno monopolizuvaty nacìonallnyi prostir, usunuvshy z nioho vsihh, hhto ne podiliav ïhhnihh idei. Namahalysia zrobyty z liberalamy te, scho ranishe zrobyly z ievreiamy ta musullmanamy. Vydvoryvshy ïhh z kraïny fizychno i symvolichno, vony zmusyly ïhh stvoryty novu. Tozh borottba za te, schob kontroliuvaty nacìonallnyi prostir, peremistylasia u sferu vyhadanyhh tradycii i mitiv. Suchasna Ispanïa velykoiu miroiu ie naslidkom cioho protystoiannia, kullminacïeiu iakoho stala hromadiansska viina 1936 r.

Podïï pislia smerti Franko zmusyly bahatiohh podumaty, scho ispanci, navcheni masshtabom perezhytoï tragedïï, vreshti-resht doklaly velykyhh zusyll, schoby podolaty poliaryzacïu. Pid chas perehhodu do demokratïï osnovni syly, iaki utvoriuiutt politychnu panoramu (livi, pravi ta nacìonalisty), zdavalosia, buly hotovymy postupytysia chastynoiu svoïhh interesiv, aby dosiahty minimallnyhh domovlenostei, iaki b umozhlyvyly stabillne spivisnuvannia. Paradoksallno, ale v novii demokratychnii Ispanïï napysannia Istorïï rozdrobylosia billshe, nizh budd-koly. Zalezhno vid toho, hhto kontroliuie mehhanizmy vlady, u riznyhh avtonomïahh zjavylysia versïï mynuloho, iaki ie ne lyshe vidminnymy, a j velykoiu miroiu nesumisnymy. Ce svidchytt pro dvi rechi. Z odnoho boku — scho buly grupy, iaki — vsuperech tomu, scho vony daly zrozumity — nikoly ne buly hotovi postupytysia chastynoiu svoïhh interesiv, schob stvoryty zhyttiezdatnyi proekt kraïny. Ïhhni postupky buly ne dokazom hnuchkosti, a elementom konjunkturnoï strategïï. Z inshoho boku — scho ispanci, iaki chesno zaluchylysia u stvorennia novoï kraïny, ne rozumily, naskillky vazhlyvym ie domovytysia pro napysannia spillnoï istorïï. Vony ne usvidomliuvaly, scho interpretacïa mynuloho ne ie beznevynnoiu dïallnistiu. Istorïa, iaku vykladaiutt u shkolahh, tak samo, iak mity ta symvoly, scho v takyi sposib stvoriuiuttsia, maie svoïm naslidkom formuliuvannia proektu kraïny.

Ce sytuacïa, v iakii my zaraz ie. Iakscho my hhochemo stvoryty novu kraïnu, to maiemo domovytysia pro napysannia integrovanoï istorïï. Taka istorïa duzhe jmovirno ne bude nikoho zadovollniaty (ta j bulo b nedobre, iakby zadovollniala), ale vona mala by buty minimallno pryiniatnoiu dlia vsihh. Iakscho my hhochemo maty spillne maibutnie, to musymo stvoryty spillne mynule. Ce mynule, bezperechno, mozhe buty napysane u rizni sposoby, ale iakscho my ne zumïemo diity zghody schodo toho, iak ce zrobyty, to navriad chy zmozhemo znaity formy spivisnuvannia, iaki podolaiutt politychnu poliaryzacïu dvohh ostannihh stolitt. Ti, hhto vystupaie proty budd-iakoho proektu spivisnuvannia, iakyi vplynuv by na vsihh ispanciv, bezperechno, maiutt pravo obstoiuvaty svoï ideï. Ale my, hhto virytt u mozhlyvistt pobudovy novoï demokratychnoï i sukupnoï kraïny, ne mozhemo naïvno vvazhaty, scho napysannia istorïï ie chymoss druhoriadnym. Bo vono takym ne ie

 

Istorïa yak symptom

Istorïa dopomahaie nam tlumachyty mynule. My vsi v ce virymo. Ta zazvychai my ne dumaiemo, scho vona takozh dopomahaie nam rozumity siohodennia. I ne lyshe tomu, scho ïï uroky ye duzhe vazhlyvymy dlia analizu nynishnioï diysnosti, a j tomu, scho forma, v yakiy vona pyshettsia, vidobrazhaie mentallnyi vsesvit ïï avtoriv. Istoryk, vytvoriuiuchy interpretacïu faktiv, ne mozhe unyknuty toho, schob ne sproektuvaty na nyhh svoï bazhannia, strahhy ta fobïï. Mynule, yake vin bucimto obmirkovuie, chasto ye ne chym inshym, yak obrazom maibutnioho, yake yomu hhotilosia b zbuduvaty. Tomu koly v odniy kraïni stvoriuiuttsia radykallno vidminni ïï versïï, ci rozbizhnosti svidchatt pro isnuvannia rozlomu, yakyi treba napravyty.

Dlia prykladu, pohliannmo, scho stalosia v Ispanïï na pochatku HHIHH st. Prosvityteliv u poperedniomu stolitti oholosyly baiduzhymy i «zfrancuzhenymy», ale teper, iz francuzzkymy viysskamy na terytorïï kraïny, ce zvynuvachennia stalo sche serjoznishym. Napoleon vypravdovuvav svoiu agresïu, stverdzhuiuchy, scho hhoche dopomohty ispanciam modernizuvatysia, i tak zdobuv pidtrymku velykoï chastyny osvichenoï elity. Ale ce takozh pospryialo tomu, scho naprykinci viyny konservatory skorystalysia nahodoiu, yaka ïm vypala, i za pidtrymky Fernando VII sprobuvaly monopolizuvaty sam sens ispansskoho. Ne turbuiuchyss tym, schob rozrizniaty zfrancuzhenyhh i liberaliv, i ne zvazhaiuchy na te, scho libaraly borolyss iz zaharbnykom, vony zvynuvatyly vsihh ïhh u zradi i prysudyly ïm tiurmy chy vyhnannia.

Za tyhh obstavyn, koly ïhhniu ispanssku sutnistt bulo piddano sumnivu — i vse ce tomu, scho vony hhotily vytiahnuty svoiu kraïnu z atonïï, — deiaki liberaly staly dumaty, scho musiatt peresadyty svoï ideï na ispansskyi grunt. Stavliachy sobi ce za metu, vony stvoryly novu interpretacïu nacìonallnoï istorïï, yaka bula perevernutoiu kopïeiu tïeï, yaka na toi chas isnuvala. Ispanïï oltaria i tronu, yakoiu opikuvalasia Kastylïa i de panuvala Katolyccka Cerkva, vony protystavyly inshu, yaka trymalasia na triohh centrallnyhh mitahh: komuneros (pryhhyllnyky antyuriadovoho ruhhu i povstannia v Kastylïï v HHVI st. — «Z»), seredniovichnyhh fueros (pryvileï, nadani vid korolia mistam i sillsskym obschynam. — «Z») i All-Andalus (terytorïa na Iberiysskomu pivostrovi, yaka vid VIII do XV st. kontroliuvaly araby. — Z). Komuneros i seredniovichni fueros u ciy shhemi reprezentuvaly uzghodzhenu ideiu demokratychnoï kraïny, scho povazhaie identychnistt riznyhh narodiv, yaki vhhodiatt do ïï skladu, yaka naspravdi bula ispansskoiu i zruinuvaty ïï zmih lyshe pryhhid do vlady inozemnyhh dynastiy (Habsburgiv ta Burboniv). Z inshoho boku, All-Andalus dlia deiakyhh vyhnanciv stav uosoblenniam allternatyvnoho vzircia kraïny, rozvynutoï, osvichenoï i tolerantnoï, yaka pidozrilo bula podibna do tïeï, yaku vony hhotily zbuduvaty. Tak zvanu Rekonkistu, spoluchnyi sterzhenn tradyciynoï Ispanïï, bulo pereosmysleno yak hromadianssku viynu mizh konservatoramy i progresystamy. Viynu, yaku — podibno to toho, scho dïalosia pid toi moment, — prohrala storona, yaka naimenshe cioho zasluhovuvala.

Ci dvi versïï nacìonallnoï istorïï, protylezhni j nesumisni, zasvidchuiutt poiavu krainioho droblennia ispansskoï identychnosti («dvohh Ispaniy»), yake poiasniuie chyslenni hromadiansski viyny protiahom nastupnyhh dvohh stolitt. Pochatkova vidpovidallnistt za te, scho ce stalosia, pokladaiettsia holovno na predstavnykiv tradyciynoï Ispanïï. Cherez svoiu obmezhenu i nepostuplyvu pozycïu vony zaprahnuly ekskliuzyvno monopolizuvaty nacìonallnyi prostir, usunuvshy z nioho vsihh, hhto ne podiliav ïhhnihh idei. Namahalysia zrobyty z liberalamy te, scho ranishe zrobyly z yevreiamy ta musullmanamy. Vydvoryvshy ïhh z kraïny fizychno i symvolichno, vony zmusyly ïhh stvoryty novu. Tozh borottba za te, schob kontroliuvaty nacìonallnyi prostir, peremistylasia u sferu vyhadanyhh tradyciy i mitiv. Suchasna Ispanïa velykoiu miroiu ye naslidkom cioho protystoiannia, kullminacïeiu yakoho stala hromadiansska viyna 1936 r.

Podïï pislia smerti Franko zmusyly bahatiohh podumaty, scho ispanci, navcheni masshtabom perezhytoï tragedïï, vreshti-resht doklaly velykyhh zusyll, schoby podolaty poliaryzacïu. Pid chas perehhodu do demokratïï osnovni syly, yaki utvoriuiutt politychnu panoramu (livi, pravi ta nacìonalisty), zdavalosia, buly hotovymy postupytysia chastynoiu svoïhh interesiv, aby dosiahty minimallnyhh domovlenostei, yaki b umozhlyvyly stabillne spivisnuvannia. Paradoksallno, ale v noviy demokratychniy Ispanïï napysannia Istorïï rozdrobylosia billshe, nizh budd-koly. Zalezhno vid toho, hhto kontroliuie mehhanizmy vlady, u riznyhh avtonomïahh zyavylysia versïï mynuloho, yaki ye ne lyshe vidminnymy, a j velykoiu miroiu nesumisnymy. Ce svidchytt pro dvi rechi. Z odnoho boku — scho buly grupy, yaki — vsuperech tomu, scho vony daly zrozumity — nikoly ne buly hotovi postupytysia chastynoiu svoïhh interesiv, schob stvoryty zhyttiezdatnyi proekt kraïny. Ïhhni postupky buly ne dokazom hnuchkosti, a elementom konyunkturnoï strategïï. Z inshoho boku — scho ispanci, yaki chesno zaluchylysia u stvorennia novoï kraïny, ne rozumily, naskillky vazhlyvym ye domovytysia pro napysannia spillnoï istorïï. Vony ne usvidomliuvaly, scho interpretacïa mynuloho ne ye beznevynnoiu dïallnistiu. Istorïa, yaku vykladaiutt u shkolahh, tak samo, yak mity ta symvoly, scho v takyi sposib stvoriuiuttsia, maie svoïm naslidkom formuliuvannia proektu kraïny.

Ce sytuacïa, v yakiy my zaraz ye. Yakscho my hhochemo stvoryty novu kraïnu, to maiemo domovytysia pro napysannia integrovanoï istorïï. Taka istorïa duzhe jmovirno ne bude nikoho zadovollniaty (ta j bulo b nedobre, yakby zadovollniala), ale vona mala by buty minimallno pryiniatnoiu dlia vsihh. Yakscho my hhochemo maty spillne maibutnie, to musymo stvoryty spillne mynule. Ce mynule, bezperechno, mozhe buty napysane u rizni sposoby, ale yakscho my ne zumïemo diyty zghody schodo toho, yak ce zrobyty, to navriad chy zmozhemo znaity formy spivisnuvannia, yaki podolaiutt politychnu poliaryzacïu dvohh ostannihh stolitt. Ti, hhto vystupaie proty budd-iakoho proektu spivisnuvannia, yakyi vplynuv by na vsihh ispanciv, bezperechno, maiutt pravo obstoiuvaty svoï ideï. Ale my, hhto virytt u mozhlyvistt pobudovy novoï demokratychnoï i sukupnoï kraïny, ne mozhemo naïvno vvazhaty, scho napysannia istorïï ye chymoss druhoriadnym. Bo vono takym ne ye.

 

Istorïa yac symptom

Istorïa dopomahaie nam tlumachyty mynule. My vsi v tse virymo. Ta zazvychai my ne dumaiemo, scho vona tacozh dopomahaie nam rozumity siohodennia. I ne lyshe tomu, scho ïï urocy ye duzhe vazhlyvymy dlia analizu nynishnioï diysnosti, a j tomu, scho forma, v yaciy vona pyshettsia, vidobrazhaie mentallnyi vsesvit ïï avtoriv. Istoryc, vytvoriuiuchy interpretatsïu factiv, ne mozhe unycnuty toho, schob ne sproektuvaty na nyhh svoï bazhannia, strahhy ta fobïï. Mynule, yace vin butsimto obmircovuie, chasto ye ne chym inshym, yac obrazom maibutnioho, yace yomu hhotilosia b zbuduvaty. Tomu coly v odniy craïni stvoriuiuttsia radycallno vidminni ïï versïï, tsi rozbizhnosti svidchatt pro isnuvannia rozlomu, yacyi treba napravyty.

Dlia prycladu, pohliannmo, scho stalosia v Ispanïï na pochatcu HHIHH st. Prosvityteliv u poperedniomu stolitti oholosyly baiduzhymy i «zfrantsuzhenymy», ale teper, iz frantsuzzcymy viysscamy na terytorïï craïny, tse zvynuvachennia stalo sche seryoznishym. Napoleon vypravdovuvav svoiu agresïu, stverdzhuiuchy, scho hhoche dopomohty ispantsiam modernizuvatysia, i tac zdobuv pidtrymcu velycoï chastyny osvichenoï elity. Ale tse tacozh pospryialo tomu, scho naprycintsi viyny conservatory scorystalysia nahodoiu, yaca ïm vypala, i za pidtrymcy Fernando VII sprobuvaly monopolizuvaty sam sens ispansscoho. Ne turbuiuchyss tym, schob rozrizniaty zfrantsuzhenyhh i liberaliv, i ne zvazhaiuchy na te, scho libaraly borolyss iz zaharbnycom, vony zvynuvatyly vsihh ïhh u zradi i prysudyly ïm tiurmy chy vyhnannia.

Za tyhh obstavyn, coly ïhhniu ispansscu sutnistt bulo piddano sumnivu — i vse tse tomu, scho vony hhotily vytiahnuty svoiu craïnu z atonïï, — deiaci liberaly staly dumaty, scho musiatt peresadyty svoï ideï na ispansscyi grunt. Stavliachy sobi tse za metu, vony stvoryly novu interpretatsïu natsìonallnoï istorïï, yaca bula perevernutoiu copïeiu tïeï, yaca na toi chas isnuvala. Ispanïï oltaria i tronu, yacoiu opicuvalasia Castylïa i de panuvala Catolyccca Tsercva, vony protystavyly inshu, yaca trymalasia na triohh tsentrallnyhh mitahh: comuneros (pryhhyllnycy antyuriadovoho ruhhu i povstannia v Castylïï v HHVI st. — «Z»), seredniovichnyhh fueros (pryvileï, nadani vid corolia mistam i sillsscym obschynam. — «Z») i All-Andalus (terytorïa na Iberiysscomu pivostrovi, yaca vid VIII do XV st. controliuvaly araby. — Z). Comuneros i seredniovichni fueros u tsiy shhemi reprezentuvaly uzghodzhenu ideiu democratychnoï craïny, scho povazhaie identychnistt riznyhh narodiv, yaci vhhodiatt do ïï scladu, yaca naspravdi bula ispansscoiu i zruinuvaty ïï zmih lyshe pryhhid do vlady inozemnyhh dynastiy (Habsburgiv ta Burboniv). Z inshoho bocu, All-Andalus dlia deiacyhh vyhnantsiv stav uosoblenniam allternatyvnoho vzirtsia craïny, rozvynutoï, osvichenoï i tolerantnoï, yaca pidozrilo bula podibna do tïeï, yacu vony hhotily zbuduvaty. Tac zvanu Reconcistu, spoluchnyi sterzhenn tradytsiynoï Ispanïï, bulo pereosmysleno yac hromadiansscu viynu mizh conservatoramy i progresystamy. Viynu, yacu — podibno to toho, scho dïalosia pid toi moment, — prohrala storona, yaca naimenshe cioho zasluhovuvala.

Tsi dvi versïï natsìonallnoï istorïï, protylezhni j nesumisni, zasvidchuiutt poiavu crainioho droblennia ispansscoï identychnosti («dvohh Ispaniy»), yace poiasniuie chyslenni hromadianssci viyny protiahom nastupnyhh dvohh stolitt. Pochatcova vidpovidallnistt za te, scho tse stalosia, pocladaiettsia holovno na predstavnyciv tradytsiynoï Ispanïï. Cherez svoiu obmezhenu i nepostuplyvu pozytsïu vony zaprahnuly ecscliuzyvno monopolizuvaty natsìonallnyi prostir, usunuvshy z nioho vsihh, hhto ne podiliav ïhhnihh idei. Namahalysia zrobyty z liberalamy te, scho ranishe zrobyly z yevreiamy ta musullmanamy. Vydvoryvshy ïhh z craïny fizychno i symvolichno, vony zmusyly ïhh stvoryty novu. Tozh borottba za te, schob controliuvaty natsìonallnyi prostir, peremistylasia u sferu vyhadanyhh tradytsiy i mitiv. Suchasna Ispanïa velycoiu miroiu ye naslidcom cioho protystoiannia, cullminatsïeiu yacoho stala hromadianssca viyna 1936 r.

Podïï pislia smerti Franco zmusyly bahatiohh podumaty, scho ispantsi, navcheni masshtabom perezhytoï tragedïï, vreshti-resht doclaly velycyhh zusyll, schoby podolaty poliaryzatsïu. Pid chas perehhodu do democratïï osnovni syly, yaci utvoriuiutt politychnu panoramu (livi, pravi ta natsìonalisty), zdavalosia, buly hotovymy postupytysia chastynoiu svoïhh interesiv, aby dosiahty minimallnyhh domovlenostei, yaci b umozhlyvyly stabillne spivisnuvannia. Paradocsallno, ale v noviy democratychniy Ispanïï napysannia Istorïï rozdrobylosia billshe, nizh budd-coly. Zalezhno vid toho, hhto controliuie mehhanizmy vlady, u riznyhh avtonomïahh zyavylysia versïï mynuloho, yaci ye ne lyshe vidminnymy, a j velycoiu miroiu nesumisnymy. Tse svidchytt pro dvi rechi. Z odnoho bocu — scho buly grupy, yaci — vsuperech tomu, scho vony daly zrozumity — nicoly ne buly hotovi postupytysia chastynoiu svoïhh interesiv, schob stvoryty zhyttiezdatnyi proekt craïny. Ïhhni postupcy buly ne docazom hnuchcosti, a elementom conyuncturnoï strategïï. Z inshoho bocu — scho ispantsi, yaci chesno zaluchylysia u stvorennia novoï craïny, ne rozumily, nascillcy vazhlyvym ye domovytysia pro napysannia spillnoï istorïï. Vony ne usvidomliuvaly, scho interpretatsïa mynuloho ne ye beznevynnoiu dïallnistiu. Istorïa, yacu vycladaiutt u shcolahh, tac samo, yac mity ta symvoly, scho v tacyi sposib stvoriuiuttsia, maie svoïm naslidcom formuliuvannia proektu craïny.

Tse sytuatsïa, v yaciy my zaraz ye. Yacscho my hhochemo stvoryty novu craïnu, to maiemo domovytysia pro napysannia integrovanoï istorïï. Taca istorïa duzhe jmovirno ne bude nicoho zadovollniaty (ta j bulo b nedobre, yacby zadovollniala), ale vona mala by buty minimallno pryiniatnoiu dlia vsihh. Yacscho my hhochemo maty spillne maibutnie, to musymo stvoryty spillne mynule. Tse mynule, bezperechno, mozhe buty napysane u rizni sposoby, ale yacscho my ne zumïemo diyty zghody schodo toho, yac tse zrobyty, to navriad chy zmozhemo znaity formy spivisnuvannia, yaci podolaiutt politychnu poliaryzatsïu dvohh ostannihh stolitt. Ti, hhto vystupaie proty budd-iacoho proektu spivisnuvannia, yacyi vplynuv by na vsihh ispantsiv, bezperechno, maiutt pravo obstoiuvaty svoï ideï. Ale my, hhto virytt u mozhlyvistt pobudovy novoï democratychnoï i sucupnoï craïny, ne mozhemo naïvno vvazhaty, scho napysannia istorïï ye chymoss druhoriadnym. Bo vono tacym ne ye.

.

 

OBHOVORENNIA