Rozbyvajučy verbliudiv horb: istorija nerivnosti

Ščo može nam rozkazaty čudova knyžka z istoriji ekonomiky pro nerivnisť.

Angus Medison, jakyj pomer u 2010 roci, buv odnym z najvplyvovišyx istorykiv ekonomiky, a joho knyha pro svitovu ekonomiku za ostanni 2000 rokiv — klasyka. Siohodni joho spravu prodovžuje odna z organizacij, dlia jakyx vin praciuvav — Organizacija z ekonomičnoho spivrobitnyctva i rozvytku (OECD – anhl.), jaka spiľno z Utrextśkym universytetom i rozrobyly bazu danyx umov žyttia 25 krajin svitu za períod z1820 roku. Tam vraxovano vse — vid rozmiru zarobitku japonśkyx budiveľnykiv u 1920 roci do rivnia vbyvstv u XIX st. v Italiji. Ce doslidžennia zvjazuje dva rivni naukovyx pošukiv — makroekonomičnu panoramu Medisona i mikroekonomični doslidžennia takyx istorykiv jak Piter Laslet, avtor knyhy “Svit, jakyj my vtratyly”, u jakij jdeťsia pro ranniomodernu Anhliju.

V osnovnomu rezuľtaty jix robit pidtverdžujuť poperedni zdohadky, xoč i ne vse bulo vidomo nauci až nastiľky detaľno. Tak, tryvalisť navčannia zbiľšylasia povsiudno. Serednij zrist liudyny takož zbiľšyvsia vsiudy (xoč i v Ameryci na 1.1 sm. biľše niž u Kytaji). Kupiveľna spromožnisť budiveľnyx pracivnykiv takož zbiľšylasia vsiudy. Xoč u Velykobrytaniji cej pokaznyk zris u 10 raziv, a v Indoneziji — tiľky udviči.

Ale je i vykliučennia. I ce vykliučennia — nerivnisť. Možna bulo spodivatysia, ščo za časiv dynastiji Cin, caria Mykoly I ta Ist-Indśkoji kompaniji nerivnisť bula značno biľšoju, niž zaraz. Ale ce ne tak. Nerivnisť doxodiv u Kytaji, Tajilandi, Nimeččyni ta Jehypti trymajeťsia pryblyzno na odnomu i tomu ž rivni — ščo u 1820-mu, ščo u 2000-mu. A u Brazyliji i Meksyci nerivnisť naviť posylylasia u porivnianni z časamy Simona Bolivara. Vykliučennia — dejaki bahati krajiny (taki jak Francija i Japonija). Tiľky tut možna pomityty dovhotryvalyj trend u znyženni nerivnosti u doxodax.

Biľše toho, pravylo dlia kožnoji okremo vziatoji deržavy spraciovuje takož i dlia ciloho svitu, jakščo joho spryjmaty jak odnu velyku krajinu. Dane doslidžennia vykorystovuje takyj sobi koeficijent Džini, za jakym vymiriujeťsia stupiń nerivnosti doxodiv. Za škaloju Džini čym biľšyj koeficijent — tym biľša nerivnisť. Svitovyj koeficijent Džini vyris z 49 u 1820 do 66 u 2000. Ale ce vidbulosia ne z pryčyny pohlyblennia prirvy miž bidnymy i bahatymy vseredyni krajin (tobto, “nerivnisť” u jiji zvyčnomu značenni). Taka nerivnisť trymalasia pryblyzno na odnakovomu rivni, kolyvajučyś vverx-vnyz protiahom 130 rokiv, do 1950-ho, pislia čoho serjozno zmenšylasia protiahom 1950-1980 r.r.. U doslidženni cej períod naviť nazvano “ehalitarnoju revoliucijeju”. A ot počynajučy z 1980-ho roku “indeks nerivnosti” znovu vyris — pryčomu do rivnia 1820 roku (ce čudovo opysav francuźkyj ekonomist Tomas Piketi).

Očevydno, otže, ščo take dvoxsotlitnie zrostannia nerivnosti maje pryčynoju tak zvanu “nerivnisť krajin”, tobto rozryv miž bidnymy i bahatymy nacijamy. A cej rozryv syľno zbiľšyvsia. Tak, u 1820 roci najbahatša krajina svitu, Brytanija, bula vsioho lyš raz u 5 bahatšoju za seredniostatystyčnu bidnu krajinu. A siohodni SŠA pryblyzno u 25 raz bahatši za seredniostatystyčnu bidnu krajinu. Koeficijent Džini dlia “nerivnosti krajin” skladav ščoś bilia 16 u 1820 r. (ščo duže malo). Do 1950 r. vin pidniavsia do 55 i vid toho času ne zmenšuvavsia. Tomu možna zrobyty vysnovok, ščo drajverom posylennia nerivnosti z 1820 roku bula industríalizacija na Zaxodi.

Očevydno, ščo same ce vplynulo na takyj vyhliad kryvoji rozpodilu doxodiv u sviti, jak my bačymo na vyščenavedenij iliustraciji. Normaľnyj vyhliad cijeji kryvoji maje formu dzvonu (abo odnohorboho verbliuda), koly najbiľša kiľkisť naselennia znaxodyťsia u serednij častyni, a obydva kinci vidobražajuť najbahatšyx i najbidnišyx. Grafik dlia 2000 roku, jak i dlia 1820-ho maje taku formu. A ot u 1970-mu kryva grafika maje inšu formu — u verbliuda pojavyvsia druhyj horb. Ce označaje, ščo Zaxid počav stavaty bahatšym za inši krajiny svitu (tobto grafik zsunuvsia napravo, ščo i pryzvelo do pojavy druhoho horba).

Takyj rozvytok podij, hovoryťsia dali u doslidženni, zbihajeťsia u časi pojavy z vidxodom vid globalistśkoho pidxodu períodu 1914-1970 rr. Ce dozvolylo zaxidnym krajinam zoseredytysia na vnutrišnix procesax u svojix vlasnyx krajinax, ščo pryzvelo do vyrivniuvannia doxodiv miž bidnymy i bahatymy vseredyni kožnoji z krajin. A ot vidnovlennia globalistśkyx procesiv pislia 1980 roku pryzvelo do protyležnyx naslidkiv — globalizacija stala pryčynoju zrostannia nerivnosti miž bidnymy i bahatymy vseredyni kožnoji z krajin, ale, u toj že čas, pryzvela do vyrivniuvannia doxodiv miž krajinamy.

OBHOVORENNIA