«Ja baču, ščo modelľu naciji, prykladom dľa nasliduvanńa stajuť ukrajinomovni ľudy» – Hrycak

Posted on Rozmovy Radio Svoboda  Igor Pomerancev
hrycak-mova

hrycak-mova

Rozmova z Jaroslavom Hrycakom, ukrajinśkym istorykom, publicystom, profesorom Ukrajinśkoho katolyćkoho universytetu. Jaroslav Hrycak – avtor čyslennych istoryčnych doslidžeń i publicystyčnych statej.

– Ja z sela, v seli hovoryly siľśkoju movoju, ja naviť ne znav, ščo ce ukrajinśka. Smišno bulo: kolyś mij syn pojichav zi mnoju do baťka, vin dovho z nym rozmovľav, potim, koly my pojichaly nazad pojizdom, vin zapytuje: čomu my odnijeju movoju rozmovľajemo v seli, a inšoju movoju rozmovľajemo v misti? Tomu ščo v seli nichto ne rozmovľaje literaturnoju ukrajinśkoju movoju. Mova duže choroša, krasyva, v nij bahato staroslovjanśkych form. Duže bahato rusyzmiv, polonizmiv, nimećkych sliv. Ja tiľky zaraz zdohadujuśa, ščo pevni slova označajuť, z jakoji movy vony vźalyśa.

Ja pamjataju, ščo v klasi 5-6-mu, meni bulo 10-12 rokiv, vvely rosijśku movu jak predmet navčanńa, i ja zrozumiv, ščo meni važko. Po-perše, ja buv vidminnykom, ale ja počav robyty duže bahato pomylok, nad mojeju rosijśkoju movoju smijalyśa. Zvyčajno, ja dyvyvśa televizor, ale odna sprava – čuty, a inša – pysaty, pyśmova rosijśka mova duže važka mova dľa dytyny. Potim, koly ja počav dolučatyśa vže do biľšoho svitu, radio VEF, ja duže švydko vidčuv riznyću miž rosijśkomovnymy chvyľamy i ukrajinomovnymy. Ukrajinomovnoho BBC todi ne bulo, bulo rosijśkomovne, i bula rosijśka i ukrajinśka «Svoboda». Zvyčajno, ja biľše sluchav poľśke radio, vono bulo duže harne, ale poľśke radio ne peredavalo antykomunizmu. Ja raptom zrozumiv, ščo te, ščo robyťśa rosijśkoju movoju i poľśkoju, jakisniše, krašče, ce chočeťśa sluchaty. Ja ne rozumiv, čomu ukrajinśkoju movoju ja ne možu ce ni sluchaty, ni čytaty, ščoś ne te. Perše vraženńa – kompleks menšovartosti, jakyj u nas v Raďanśkomu Sojuzi vychovuvaly, ne pŕamo, ale vse-taky vychovuvaly.

Ja vyris na roci, rok dľa mene buv use, ja duže straždav, ščo nemaje ukrajinśkoho roku, potim, zvyčajno, zjavyvśa v 80-ch rokach, ale ce te ž pokolinńa, jake straždalo, jak ja. Poľśkyj rok buv, rosijśkyj počynavśa, ukrajinśkoho ne bulo. Čomu ne možna počutťa, jaki tobi chočeťśa vyslovyty, čomu jich ne možna vyslovyty svojeju movoju? Ja dumaju, ce bulo holovne počutťa, jake pryvelo naše pokolinńa do publičnoji dijaľnosti, do polityky v 80-ch rokach – počutťa prytyskanńa i bažanńa buty normaľnym. Holovnyj sens našoho pokolinńa – staty normaľnymy, tobto vyslovľuvaty našoju movoju vse, ščo možna vyslovľuvaty inšymy movamy.

– U humanitarnomu seredovyšči v universyteti, de Vy včylyśa, u Ľvovi, mova obhovoŕuvalaśa jak polityčna problema?

– Ne možna ce bulo robyty, my znaly čitko, ščo zaboroneno. Tomu ščo ce buv «nacionalizm». Obhovoŕuvalośa, ale koly znaly, ščo za naši pohľady nam ničoho ne bude. Ja pamjataju epizod, koly u nas v 1980 roci v universyteti zjavylyśa uzbeky, dosyť bahato. My dyvuvalyś čomu, my ne znaly čomu. Nam pojasnyv naš polkovnyk z vijśkovoji katedry, vin skazav, ščo na partijnij konferenciji v Alma-Ati v 1979 roci bulo postavlene movne pytanńa, same movne pytanńa Baltyky i Schidnoji ta Zachidnoji Ukrajiny, ščo potribno perechodyty na rosijśku movu, i odnym iz instrumentiv bulo posylaty studentiv iz Seredńoji Aziji, tomu ščo vony ne rozumily miscevych mov, todi vykladači povynni buly perechodyty na rosijśku movu.

Bula odna vykladačka, jaka vidkryto znuščalaśa nad ukrajinśkoju movoju. Vykladačka ukrajinśkoji movy, do reči, Kyrpyčenko. Ale biľšisť vykladačiv buly nastiľky inteligentnymy, ščo vony ce pytanńa ne porušuvaly. Najbiľš inteligentni vykladači, jakych ja znav, hovoryly duže chorošoju ukrajinśkoju movoju, do toho ž vony ne zavždy buly ukrajinćamy. Skažimo, odna z kraščych ukrajinśkych mov, jaku ja koly-nebuď čuv, bula u vykladača krajin Schodu Jurija Hrossmana, prizvyšče same za sebe hovoryť. Krim toho, u nas buly peterburźki profesory, leningradśki, jakych vyslaly v 50-ch rokach. Ne vsi, ščopravda, ale dejaki hovoryly duže harnoju ukrajinśkoju movoju, vony, očevydno, vyvčyly jiji, napevno, bulo duže harne čutťa filologiji. Ale holovne bulo vidčutťa, ščo mova – ce tabu, publično rozmovľaty pro ce ne možna.

– Jak Vy dolaly ce tabu?

– Ľviv – ukrajinomovne misto, ce fenomen Ľvova. Vy, napevno, znajete, ščo Ľviv – najbiľš ukrajinomovne misto v sviti. Ce stalośa pryblyzno 4-5 deśatyliť tomu, koly Chruščov zńav zaboronu kolhospnij molodi vyjiždžaty z sela naprykinci 50-ch rokiv, i počalaśa lavyna. Ľviv duže švydko ukrajinizuvavśa v 60-70-i roky, koly moloď prorvala vse i duže švydko ukrajinizuvala. Duže važlyvo, ščo pryblyzno ti ž procesy buly vśudy v Ukrajini. Tomu ščo buly duže velyki vtraty pid čas vijny, jevreji holovnym čynom, u Ľvovi šče poľaky, treba bulo zapovnyty ci prohalyny robočoji syly. Ale u Ľvovi bula svoja specyfika. Koly moloď pryjiždžala v Dnipro abo v Kyjiv, vona duže švydko asymiľuvalaśa, stavala rusyfikovanoju. Ľviv navpaky.

– Rosijśka mova v Ukrajini dľa bahaťoch bula sociaľnoji schodynkoju zmicnyty svoje stanovyšče, svij status. Čomu osobysto Vy ne skorystalyśa cijeju schodynkoju?

– Važko skazaty, ale vse-taky seredovyšče bulo ukrajinśke. Okrim toho, ja zastav tut ulamky duže chorošoji, krasyvoji, staroji kuľtury. U 1939 roci ta inteligencija, jaku ne vybyly, ne vyrizaly, šče žyla, žyly jichni syny, ja jich šče zastav. Vona bula duže krasyva, vona bula inša, vony inakše rozmovľaly, vony bahato znaly, vony buly ľudy duže osvičeni, mjaki. Cij spokusi ne možna bulo ne piddatyśa. Po-druhe, ščo bulo tež važlyvo, ci ľudy, jaki pryjichaly v 60-70-ch rokach, duže švydko utvoryly svoju vlasnu kuľturu – ce bula miśka ukrajinomovna kuľtura, ce bula kuľtura vulyci. Te, ščo kolyś skazaly b «baťarśka» kuľtura, kuľtura «baťarstva». My rozumijemo, ščo vona bula nepryrodnoju, prydumanoju v poľśkyj čas, ale vona bula pryvablyvoju tym, ščo bula krasyvoju, ironičnoju, molodym ľuďam duže podobalaśa. Ća kuľtura bula aľternatyvna raďanśkij kuľturi. Ščo najhirše zrobyv Raďanśkyj Sojuz z rosijśkoju movoju – vin zrobyv jiji raďanśkoju, rosijśka mova stala symvolom raďanśkosti.

U 60-70-ti roky vsi šukaly aľternatyvu. U Ľvovi ščo bulo važlyvo: Ľviv – ce jak Nojiv kovčeh, kožnoji tvari po pari. U Ľvovi bulo duže bahato rosijśkomovnoji inteligenciji, buly leningradśki profesory, dejaki simji, jaki pereselyly śudy pisľa vijny, technična inteligencija, tvorča inteligencija. Ja zastav ce tež zavďaky svojij družyni, jaka rodom iz Donećka, ce inše seredovyšče. Ja pobačyv inši sposoby isnuvanńa kuľtury i zrozumiv, ščo vona bula ne rosijśkoju, a ľudy, jaki buly rosijśkymy, a ne raďanśkymy, buly duže spryjńatlyvi do ukrajinśkoji kuľtury i vvažaly, ščo ce normaľno.

Ľviv buv odnym z centriv raďanśkoho ruchu hipi, odyn z holovnych centriv. Zvyčajno, bula Moskva, Leningrad, Novosybirśk, Baltyka i Ľviv. Cikavo, ščo u Ľvovi vynyk syľnyj ukrajinomovnyj ruch hipi. Pryčomu ce ne buly tiľky ukrajinci. Ja znaju, ščo bahato chto z nych ne dožyly do našych dniv, tomu ščo seks, rok-n-rol i narkotyky zrobyly svoju spravu. Ja znaju, ščo odyn iz nych, odyn iz lideriv, povernuvśa razom z simjeju z Argentyny v 60-i roky. Bula taka kampanija v raďanśki časy – oś ci roboči emigraciji. Vony potim proklynaly, ščo tut zalyšylyśa. Syn z takoji rodyny stav odnym z hipi.

Duže choroša istorija lidera hurtu «Braty Haďukiny», jakyj buv zrazkovyj rosijśkomovnyj jevrejśkyj chlopčyk, ale vin tak švydko uvijšov u seredovyšče hipi, švydko ukrajinizuvavśa, potim stvoryv grupu «Braty Haďukiny», malo chto rozumije, ščo ci pisni stvoryly rosijśkomovni molodi ľudy. Kuľtura jich asymiľuvala.

Je duže chorošyj tekst, jakyj huľaje v interneti – spohady odnoho rosijśkomovnoho, psevdonim Mankurt. Vin rozpovidaje, jak Ľviv joho asymiľuvav, jak Ľviv stvoryv zovsim inšoho rosijanyna. Ja znaju inšoho moho kolegu, na žaľ, uže pokijnoho, jakyj pryjichav do Ľvova, baťky joho z Uralu, i vin švydko projšov evoľuciju. Vin spočatku vvažav sebe poľakom, potim stav sebe vvažaty ukrajincem. Ľviv buv ukrajinomovnym mistom, vin stvoryv taku sytuaciju, seredovyšče, koly naviť neukrajinomovni syľno ukrajinizuvalyśa zavďaky aľternatyvnij kuľturi.

– Čomu dľa Ukrajiny tak važlyvo identyfikuvaty sebe jak naciju, jak deržavu čerez movu?

– Ja ne vvažaju, ščo ce važlyvo, ja vvažaju, ščo ce tradycija, istorija. Ja vvažaju, ščo ce vže ne maje značenńa. Jak istoryk možu pojasnyty: čym biľše narod siľśkyj, siľśka nacija, nacija bez deržavy, bez istoriji, tym biľše vona spryjmaje movu jak marker identyčnosti. Ukrajinśka nacija – typova seľanśka nacija, ni, ja ne kažu, ščo vona seľanśka, ale vona pryjmaje symvoly seľanstva, tomu vona duže syľno identyfikuvala sebe jak movnu naciju. Ce po-perše. Po-druhe, isnuje dva sposoby, dvi koncepciji identyfikaciji sebe – modeľ francuźka i modeľ nimećka. Dľa francuźkoji holovne – lojaľnisť do deržavy: poky ty platyš podatky, ty vvažaješ, ščo ty naležyš do cijeji naciji, jakobinśka modeľ biľš-menš. Z inšoho boku, je nimećka modeľ, modeľ foľku, jakyj vvažaje, ščo mova duže važlyva, ščo nimećka nacija pošyŕujeťśa vśudy, de zvučyť nimećka mova, Avstrija – tež nacija, Eľzas i Lotaryngija – tež nimećka nacija.

Tak stalośa, ščo ukrajinci vyjavylyśa v regioni, de praktyčno vsi sebe identyfikujuť čerez movu, same čerez ću schidnu modeľ. Mova stala biľše, niž identyfikacija – ce ščoś sakraľne. Zradyty movu – ce biľše, niž zrada, ce jak zradyty baťkivščynu, zradyty Boha. Cej sakraľnyj status zberihavśa duže dovho i zaraz zberihajeťśa. U čomu problema? U tomu, ščo ća modeľ opyrajeťśa asymiľaciji. Tobto vona daje vidpoviď, jak vystojaty, ale vona ne daje vidpoviď, jak buduvaty. Velyka kryza bula v 1917 roci, v revoľuciju, vyjavylośa, ščo ty ne obijdešśa bez elity, jaka ne vmije hovoryty ukrajinśkoju movoju, potribna bula poľśka elita, jevrejśka elita, rosijśka elita, tomu ščo čynovnyky, policejśki potribni. Zvidky jich vźaty?

Porazka v revoľuciji 1917 roku pryzvela do duže serjoznych dyskusij, jak buduvaty ukrajinśku naciju. Prolunaly perši holosy, ščo jakščo my budemo buduvaty naciju na movi, to my nikoly ne peremožemo jak deržavna nacija, tomu ščo deržavna nacija označaje, ščo nam potribno obovjazkovo zalučaty inši grupy, jaki rozmovľajuť inšymy movamy.

Holovnyj tut buv Vjačeslav Lypynśkyj, jakoho malo chto znaje, u ńoho je prekrasna cytata, vin hovoryť, ščo poky my ne navčymośa buduvaty naciju za amerykanśkym zrazkom, my pryrečeni na porazku. Vin sam pro sebe pysav, tomu ščo vin buv poľśkyj pomiščyk, jakyj vyrišyv, ščo vin povynen buty ukrajinśkym patriotom, noblesse oblige, oskiľky vin žyve na ukrajinśkij zemli. Vin vidkryv pevnu modeľ, ća modeľ u 30-ti roky vyhľadala jak utopija, jak iľuzija, ale holovne, ščo pro ću modeľ pročytaly kiľka molodych ľudej same u Ľvovi. Vony nenavydily komunizm, ale vony tak samo ne ľubyly fašyzm i buly vorohamy ukrajinśkoho nacionalizmu, Organizaciji ukrajinśkych nacionalistiv. Vony vybraly tretij šľach. Pisľa vijny opynylyśa na Zachodi i staly vidomymy včenymy – Omeľan Pricak, Ivan Lyśak-Rudnyćkyj. Same Ivan Lyśak-Rudnyćkyj stvoryv novu modeľ polityčnoji naciji. Joho malo chto znaje, ale ja joho vvažaju najbiľš značnym intelektualom XX stolitťa. Vin duže syľno pereformatuvav ukrajinśku naciju, zaklykav staty ne nacijeju movy, a polityčnoju nacijeju, nacijeju terytoriji, te, ščo odnočasno zrobyly dysydenty, do reči, vony instynktyvno do ćoho pryjšly.

Pamjatajete haslo Narodnoho ruchu, po-mojemu, poet Ivan Drač ce peršym skazav: my chočemo, ščob jevreji v Kyjevi žyly tak samo, može, naviť krašče, niž u Jerusalymi, a rosijany žyly v Kyjevi krašče, niž v Rosiji. Zvyčajno, zvučalo trišky polityčno, ale meta bula ta ž – perekonfiguruvanńa naciji. Znajete, chto ostannij ce skazav neščodavno – Vakarčuk-molodšyj, koly buv forum žurnalistyky, vin tut vystupav, jak «speciaľnyj hisť». Holovna teza joho vystupu ta ž, ščo j u Lypynśkoho: my povynni buduvaty naciju na polityčnych zasadach. Ja vvažaju, ščo ce odna z holovnych dyskusij i konfliktiv v Ukrajini.

– Jak vyhľadaje problema ukrajinśkoji movy zaraz na tli vijny?

– Majdan vse duže syľno zminyv. Dumaju, ščo točka vidliku – ce Majdan. Do reči, možna hovoryty, ščo na peršomu Majdani ce vže bulo: Majdan pokazav, ščo mova ne važlyva. Chto buv na Majdani, pamjataje: Majdan buv dvomovnyj, rosijśkoju movoju hovoryla polovyna. Do reči, pid čas vijny, vy znajete, Lojko, korespondent hazety «Los-Andželes Tajms», pysav, ščo koly buly boji v donećkomu aeroportu, koly dvi storony odyn z odnym borolyśa, striľaly, to obydvi rozmovľaly vykľučno rosijśkoju movoju, riznyća tiľky v tomu, ščo na ukrajinśkij storoni rosijśka bula nabahato literaturniša. Mova raptom vtratyla značenńa, vsi zrozumily, ščo ne pro movu jdeťśa, ne pro identyčnisť, a pro cinnosti. Revoľucija bula cinnisna, te, ščo nazyvajuť Revoľucijeju hidnosti – ce ne prosto tak. Cej trend, jakyj buv v 20-30-i roky pisľa porazky revoľuciji, vin raptom duže syľno projavyvśa. Ja vvažaju, ščo odnym z važlyvych kryterijiv bula pojava grupy rosijśkomovnych jevrejiv – ukrajinśkych patriotiv. Vony jšly jak grupa, pryčomu grupa z duže syľnym holosom, jich duže bahato.

Ja pamjataju, jak mij druh Jochanan Petrovśkyj-Štern, profesor v universyteti Čykago, napysav knyžku pro jevrejiv Ukrajiny (Anti-Imperial Choice: the Making of the Ukrainian Jew), jaki vybraly ne rosijśku, a ukrajinśku kuľturu v 1920 roci. Ja pamjataju obhovorenńa knyžky v Jerusalymi na jakijś konferenciji, nad nym smijalyśa, mjako smijalyśa, ščo, movľav, Petrovśkyj-Štern prydumav grupu, jakoji ne isnuje, nemaje, movľav, ukrajinśkych jevrejiv jak takych, a je osobystosti. Pisľa Majdanu ce vže ne pidľahaje sumnivu, zjavylaśa duže syľna grupa. Ale symvoly zmińujuťśa poviľno, ce ž inercija, kuľtura zmińujeťśa poviľno. Rozvytok, empiryka zajšly duže daleko, a osmyslenńa ćoho ne jde, tomu ščo zvykly, ščo mova – ce sakraľnisť, ce cinnisť. Ja baču, ščo u pevnoji častyny naselenńa v schidnij častyni Ukrajiny je duže syľne bažanńa rozmovľaty ukrajinśkoju movoju, naviť jakščo vony ne vmijuť, vony vse odno chočuť. Ce Majdan. Ale, z inšoho boku, je značna grupa ľudej, jaki vvažajuť sebe ukrajinśkymy patriotamy i zachyščajuť svoje pravo buty rosijśkomovnymy patriotamy. Ce duže važlyvo.

– Pane Hrycak, Vy vykladajete v Ukrajinśkomu katolyćkomu universyteti u Ľvovi. Jakoju movoju Vy čytajete lekciji?

– Ukrajinśkoju, často anglijśkoju, rosijśkoju perechodžu, ale duže ridko, u mene nemaje možlyvosti zaraz bahato hovoryty rosijśkoju. Ja čytaju bahato lekcij dľa žurnalistśkoji programy, dobra polovyna našych studentiv – zi Schidnoji Ukrajiny, miž soboju vony hovoŕať rosijśkoju, v audytoriji hovoŕať ukrajinśkoju. Dľa nas rosijśka mova ne problema.

– Čy je vse-taky progres u pošyrenni ukrajinśkoji movy v Ukrajini?

– Je, bez sumnivu. Ja povernuśa do protystavlenńa francuźkoji ta nimećkoji modelej. Je duže chorošyj doslidnyk Rogers Brubaker, vin napysav čudovu statťu pro mity nacionalizmu, vin napysav, ščo ća dychotomija ne dije, nemaje dychotomiji, tomu ščo kožna etnična nacija, biľšisť jiji zavždy maje etnične jadro. Naviť amerykanśka nacija maje duže syľne anglosaksonśke jadro. Kožna etnična nacija prahne do toho, ščob inkorporuvaty, neobovjazkovo asymiľuvaty, elementy nacionaľnych menšyn. Pytanńa ne v tomu, nacija polityčna abo etnična, pytanńa v tomu, jake etnične jadro ća nacija vybere sobi. U vypadku Ukrajiny ce bude ukrajinomovne čy rosijśkomovne?

25 rokiv ne davaly vidpovidi na ce pytanńa. Ce bulo holovne protystojanńa dvoch Ukrajin, Ľvova i Donećka: ukrajinomovne čy rosijśkomovne. Uŕady zmińuvalyśa, jak majatnyk. Najcikaviše v Ukrajini – ce javyšče ostannich 10-15 rokiv, pojava treťoji modeli, treťoji Ukrajiny, pryčomu vona artykuľujeťśa pevnymy ľuďmy same jak treťa Ukrajina, ce ne Ľviv i Donećk, a Ukrajina centru, ne tiľky geografičnoho, a j polityčnoho. Ščo cikavo, symvolom ćoho centru stav Kyjiv. Jak dobre skazav (amerykanśkyj) profesor Roman Šporľuk: Kyjiv rozmovľaje tijeju ž movoju, ščo i Donećk, a holosuje jak Ľviv. Nevidomo bulo, jak bude v Schidnij Ukrajini.

Ja baču, ščo pisľa Majdanu, osoblyvo pid čas vijny ću modeľ pryjmaje Dnipro. My provodyly speciaľne doslidženńa, nam bulo cikavo, ščo vidbuvajeťśa v Charkovi ta Odesi, jaki bahato v čomu vyznačajuť, kudy bude ruchatyśa Ukrajina. Adam Michnik duže dobre skazav, ščo majbutńe Ukrajiny vyznačaje ne Kyjiv, a Odesa, Charkiv i Dnipro, i ja baču, ščo v bahaťoch rečach Odesa i Charkiv blyžče do Dnipra, niž do Donećka. Je duže važlyvi javyšča, jakych my ne bačymo, tomu ščo zvykly do pevnych formul, osoblyvo ce ne bačať z Moskvy. Rosijśki eksperty ne znajuť, ščo robyťśa v Ukrajini, inakše my b, napevno, prohraly ce protystojanńa. Ostanni miśaci pokazujuť, ščo movne pytanńa v spysku najbiľš važlyvych problem zajmaje zavždy ostanńe misce, maksymum 1 vidsotok. Z inšoho boku, je inercija. My, jak inteligenty, i nadali budemo hovoryty pro movu, tomu ščo my vvažajemo, ščo mova duže važlyva.

– Precedent Respubliky Irlandija, v jakij dominujuča mova anglijśka, – ce pozytyvnyj precedent čy rujnivnyj?

– Je odyn kryterij, holovnyj kryterij uspišnosti: stabiľna krajina, jaka rozvyvajeťśa ekonomično. Dľa mene holovna teza i ti punkty, jaki uvijšly do programy prezydenta Porošenka: potribno prypynyty buduvaty Ukrajinu, potribno jiji modernizuvaty, vyjty na trajektoriju stabiľnoho rozvytku. Čy važlyva tut mova? Ja dumaju, ščo ni. Potribno počynaty hovoryty pro inši reči. My ne majemo pravyľnych vidpovidej, tomu ščo my šče ne počaly stavyty pravyľni zapytanńa. My zalyšymośa v kategorijach XIX stolitťa, jakščo vvažatymemo, ščo mova duže važlyva.

Ja ni v jakomu razi ne vvažaju, ščo mova ne važlyva, vona duže važlyva, j isnuvanńa Ľvova duže važlyve dľa Ukrajiny, tomu ščo ce duže zdorovyj balans, bez Ľvova važko sobi ujavyty, čym bula b Ukrajina. Krim toho, ukrajinomovnyj Ľviv zaraz rizko vidrizńajeťśa vid rešty Ukrajiny modelľu svoho rozvytku. Ľviv daje zovsim inšu modeľ rozvytku Ukrajiny, Ukrajiny postindustriaľnoji, servisnoji, vy ce prekrasno bačyte – ce turyzm, restorany, intelektuaľnyj centr, IT, universytety. Ce zovsim inša modeľ. Ja baču statystyku: nyni v Ukrajini najstabiľniše i vražajuče zrostanńa bjudžetu u Ľvovi. My bačymo, jak kapitaly, sociaľni i finansovi kapitaly, poviľno, ale virno perechoďať zi Schodu na Zachid, ne tomu ščo tut ukrajinśka mova, a tomu ščo modeľ duže choroša.

U ćomu protyborstvi ne skažeš, ščo vyhraje – ce ne pytanńa vyhrašu, ce programa, ščo bude jadrom, modelľu polityčnoji naciji. Ja baču, ščo modelľu cijeji naciji, prykladom dľa nasliduvanńa stajuť ukrajinomovni ľudy. Ja baču u cij modeli duže velyke majbutńe. Ća modeľ v Ukrajini nabyraje obertiv, i vona nikoly tak holosno ne zvučala, jak zaraz, Evropa ruchajeťśa zovsim v inšomu napŕamku – i v ćomu ironija. Evropa vse biľše i biľše nacionalizujeťśa, etnonacionalizujeťśa. Tobto raptom čomuś stalo važlyvo, chto pravyľno rozmovľaje, chto pravyľnoho pochodženńa, chto pravyľnoji krovi – ce raptom stalo duže važlyvo dľa Evropy. My majemo syrijśkych biženciv, majemo Orbana, my majemo Poľšču, Nimeččynu, Brexit, Ameryku, ščo najstrašniše. Ja ne znaju, jake majbutńe u cijeji modeli.  

Ukrajinci ostanni sto rokiv orijentuvalyśa na Evropu, chotily buty jak Evropa. Ironija sytuaciji poľahaje v tomu, ščo Ukrajina staje muľtykuľturnoju deržavoju. Ce choroša modeľ, jaka dije. Dyviťśa, Hrojsman, premjer-ministr, – jevrej, Avakov, ministr vnutrišnich sprav, – virmenyn. Ja sluchav vystup holovnoho muftija Ukrajiny, i vin skazav, jak syľno zminylośa stavlenńa do musuľman v Ukrajini pisľa Evromajdanu, pozytyvno zminylośa. Ukrajina zaraz stvoŕuje duže chorošu, cikavu modeľ. Ja kažu ce ne dľa toho, ščob pochvalyty ukrajinciv, ale ja hovoŕu ce tomu, ščo duže perežyvaju za majbutńe cijeji modeli, ja vvažaju, ščo, jakščo ća modeľ prohraje v Ukrajini, vona prohraje uśudy. Ja vvažaju, ščo Ukrajina zaraz – odna z najbiľš važlyvych terytorij, de vyrišujeťśa majbutńe modelej ne tiľky dľa samoji Ukrajiny, ale j dľa kudy biľšoho prostoru.

OBHOVORENNIA

Powered by moviekillers.com