Liuksemburżci: identycznistt zavdiaky movi

Liuksemburg narahovuje 470 tysiacz żyteliv. U velykomu gercogstvi praciuje czymalo inozemciv i meszkanciv susidnih krajin. Tomu dlia liuksemburżciv jihnia mova je vażlyvoju oznakoju identycznosti j suverenitetu.

liuksemburg

Poczynajuczy z 1984-go roku, liuksemburzzka vvażajettsia nacìonallnoju movoju v Liuksemburzi. V ciomu gercorgstvi, jake należytt do najmenszyh evropejsskyh krajin – lysze Mallta je sże menszoju – blyzzko 250 tysiacz liudej nazyvajutt liuksemburzzku movu ridnoju. Krajina maje sże dvi inszi oficijni movy – francuzzku j nimeccku. Liuksemburzzka – ce zahidno-germansska mova. Vona należytt do mozellsskoji dìalektycznoji grupy. Otże, toj, hto volodije dìalektom, poszyrenym v regìoni zahidnonimecckogo mista Trir, toj bez problem może zrozumity j liuksemburżciv.

Liuksemburzzka – mova czy dìalekt?

Pysaty liuksemburzzkoju – dlia bagatioh ce dosi velyka problema. Tomu v kniazivstvi vlasztovujutt bagato veczirnih kursiv z liuksemburzzkoji orfografiji. Spragli znann dorosli pislia roboty pyszutt dyktanty i robliatt vpravy, aby nareszti navczytysia gramotno pysaty movoju svojih predkiv.

Pry ciomu obovjazkovi dlia vsih jedyni orfograficzni pravyla zaprovadyly lysze vidnosno nedavno. 1976-go roku uriad vydav vidpovidnyj ukaz. 1999 roku orfograficzni pravyla sże raz udoskonalyly. Liuksemburzzka czasto je objektom krytyky. Bagato hto vvażaje, sżo ce dìalekt, a ne mova. Odnak dvi z trioh peredumov, jaki vyznaczajutt movu, vykonano: a same – jiji vyznano oficijno, krim togo, je literaturne nadbannia.

Tretij punkt trohy szkutyllgaje – takyh reczej, jak slovnyky abo gramatyczni posibnyky sże nemaje v dostatnij killkosti. «Tut liuksemburżecc i sam czasto ne znaje, sżo same slid rozumity pid liuksemburzzkoju, – pojasniuje vykladacz orfografiji Jerome Lullinğ. – Lysze todi, koly my za dopomogoju slovnykiv zmożemo czitko vyznaczyty liuksemburzzku movu, można bude j vykladaty jiji jak inozemnu, a zgodom i jak movu dlia integraciji inozemciv».

Obmall drukovanyh vydann liuksemburzzkoju

Dlia uczasnyci movnyh kursiv Lidiji, jaka piznisze iz zadovolenniam vzialasia b za vykladannia liuksemburzzkoji jak inozemnoji, cia mova oznaczaje peredusim odne: «Identycznistt. Nas malo, ale my majemo vlasnu movu». Odnak gazety j żurnaly, jak pravylo, vyhodiatt perevażno literaturnoju nimecckoju, trohy francuzzkoju i lysze try vidsotky – liuksemburzzkoju.

Jerome Lullinğ, jakyj vykladaje liuksemburzzku sże j v universyteti v nimecckomu misti Trir, krytykuje take stanovysże. «Liuksemburzzku czastisze vykorystovujutt u gazetah dlia vesillnyh pryvitann abo dlia żalobnyh ogoloszenn, jaksżo htoss pomer. Jak na mene, to ce prykro, oskillky liuksemburzzkoju można dobre rozpovidaty j aktuallni podiji». Vin sam sżodnia sluhaje radìo same liuksemburzzkoju.

OBHOVORENNIA