Pawlo Szeremeta: «Nam treba nalasztuvatysia na desiateelittia tiażkoï roboty»

szeremeta-fedoriv

Nescodavno u ramkax projektu «Principles of Economics», organizovanogo internet-żurnalom Reed i Fedoriv Hub, proiszla zustrics z ukraïnsskym ekonomistom, koleesznim ministrom ekonomicsnogo rozvytku i torgivli, zasnovneekom Kyevo-Mogeeliansskoï biznes-szkoly, prezeedentom Kyïvsskoï szkoly ekonomiky Pawlom Szeremetom.

Jogo naicikaviszi dumky pro te, jak obmeżennia csasu na snidanok v ukraïnsskyx restoranax vpleevae na ekonomicsne zrostannia Ukraïny, csy gotova nasza kulltura do ekonomicsnogo csuda, ta csomu libertarìanstva naszij derżavi bude malo – u materìali Platfor.ma.

szeremeta-fedoriv

XX stolittia stane vidomym szvydsze za vse ne padinniam Berlinsskoï stiny csy vyhodom Shidnoï Ewropy z komunizmu. Cserez rokiv 100 ce budutt dostatnio treevìallni podiï na foni togo, sco killka milljoniv liudei vyiszly z bidnosti. I ce stalosia ne v Shidnij Ewropi csy Lateensskij Ameryci, a v Pivdenno-Shidnij Aziï. I zaraz nam zdaettsia, sco ce csudo.

Ale koly vy podeevytess na uspisznu kompanìu, vony skażutt: «Jake csudo? My praciuvaly kożen denn», i jaksco vy pogovoryte z pivdenno-koreiciamy, vony skażutt te same. Znaete, csomu mene liakae slovo csudo? Bo vono stvoriue vrażennia, sco my seedymo i csekaemo: stanettsia csy ne stanettsia. A nam treba nastrouvatysia, sco ce desiateelittia tiażkoï roboty.

Ekonomicsna teorìa każe, sco dlia ekonomicsnogo rostu potribno killka bazovyx recsei. Po-persze, ce demograficsne zrostannia, jake stvoriue ekonomicsne. Po-druge, ce investeeciï. Jaksco braty stateestyku za 2014 rik, i jty zneezu-vverx, to valovi investeeciï ta VVP vygliadautt takym cseenom: Ukraïna 14 %, Sztaty – 19 %, Pollsca – 20%, Malaizìa – 25%, Keetai – 46%. Navitt ne ekonomisty pogodiattsia, sco dlia togo, scob zrostaty, potribni investeeciï.

Ja snidau dvicsi: z samogo ranku i blyzzko 11. Siogodni v centri Kyeva ja vyiszov szukaty snidanok. V odnomu restorani nemae meniu ukraïnsskou, v inszomu snidanky o 11:47 vże zakincseelyss. Oficìant piszov poradeetyss z menedżerom, csy można daty jogo o 11:47, koly po ïx rozkladu vin zakincsywsia o 11:30, i vyavyloss, sco ne można. Nescodavno u Financial Times ja cseetav, sco u McDonalds limit csasu na snidanky vidmineely. Pryhożu tudy, a meni każutt, sco snidanky zakincseelyss o 10-j. Ja peetau: «Jak że ce? Vidmineely ż nacse?» Na sco meni vidpovidautt: «U nas McDonalds Ukraïna».

Ce v nas market friendly, deregulated, entrepreneurial? De v nas zatverdżeno, sco snidanky zakincsuiuttsia o 11:30? Ja buv ministrom i ne bacsyv takogo. Ce ne postanova Kabminu, ne zakon Verhovnoï Rady. Ne vsia derżava mae buty market friendly, ale pidpryemstva mautt!

BAZA DLIA EKONOMICSNOGO CSUDA

Na saiti Geert-hofstede (Gert Hovsztede – ce niderlandsskyi socìolog, kotryi doslidżuvav kullturni haraktereesteeky riznyx narodiv. – Platfor.ma) można podeevytysia na cinnosti riznyx kraïn. Ja b hotiv zvernuty uvagu na try parametry: power distance, individuälism, uncertainty avoidance.

Sco take power distance? Ce te, jak suspillstvo reägue na temu, sco my vsi narodżuemosia nerivneemy socìallno, intelektuällno ta fizeecsno. Anglosaksonsska vidpovidd: «My garantuemo vam riwni możleevosti». A je, napryklad, indijsske suspillstvo, de isnue pjatt kast, i ty obmeżenyi odrużeetysia na liudeeni z inszoï kasty csy pity v ïxnij hram.

U nas v Ukraïni na grafiku power distance siagae 92 z 100. Jaksco oficìant piszov do menedżera peetaty, csy można meni prygotuvaty snidanok o 11:47, koly vin do 11:30, a ne vyriszyv ce samostijno, to ce vysoka power distance.

1szerstat

Indeeviduälizm po 100-ballnij szkali u nas 25. Ja ne znau, csy zakincsylass z moïm pokolinniam cia tema u battkiv, sco: «Ty ż ne zabudd, sco “Я” – ce ostannia bukva v alfaviti». Zvernitt uvagu, sco my dovgo zvykaly do slovospolucsennia «Moa kraïna, moe misto», bo ranisze zawżdy bulo «Nasza kraïna, nasze misto».

Uncertainty avoidance – uneeknennia nevyznacsenosti. Je suspillstva, jaki namagauttsia obstavyty sebe vsim: pravylamy, proceduramy, reguliuvanniam, religìeu, scob uneeknuty nevyznacsenosti. Povertaucsyss do togo ż snidanku, «11:28 snidanok sce je, a u 11:32 vże nemae» – ce takoż uneeknennia nevyznacsenosti.

U nas je możleevistt porivniaty ci pokazneeky miż rizneemy kraïnamy. Vizzmemo, napryklad, Ukraïnu, Rosìu ta Pollscu.

2szerstat

Zvernitt uvagu, sco z Rosìeu pokazneeky prakteecsno odyn v odyn. Trohy menszyi indeeviduälizm. Prote ja muszu ne pogodeetyss, bo power distance tam trohy vyscyi, na mij pogliad. A ot v Pollsci nabagato billszyi indeeviduälizm i menszyi power distance.

Jaksco porivniaty Sztaty i Keetai, to deestancìa do vlady u Sztatax nabagato mensza, niż u Keetaï, a indeeviduälizm vyscyi. Uneeknennia nevyznacsenosti v obox kraïnax suttievo mensza, niż v Ukraïni na poperedniomu grafiku.

3szerstat

Market friendly, deregulated, entrepreneurial. Oss de gleebynno zaszyte nasze maibutnie csudo. Ce odna z prycsyn, csomu ja pereiszov z derżawnoï slużby v pryvatne żyttia. Ja ekonomist i możu rahuvaty svij vnesok u VVP. Ja bacsu, sco vin suttievo zmenszuettsia na derżavnij slużbi, nezvażaucsy na vysoku posadu. Zaraz u VVP ja nadau nabagato billsze. Nasza zadacsa jak menedżeriv odna: mensze csekaty, sco scoss spustyttsia z derżavy, i billsze pidnimaty vlasnu produkteevnistt.

Csy nasza kulltura gotova? Ja vvażau, sco ni, i ce normallno. Ja ne stawliusia do cinnostei ta mentalitetu jak do gluhogo kuta, ja stawliusia do nyx jak do roboty v procesi. Je bagato recsei, jaki b ja vyvodyv z naszoï kulltury: zareguliovanistt, biurokratìa, korupcìa.

KULLTURA I PRAKTEEKA

Ja ne bacsyv novyny, scob novyi premjer pominiav speesok svoïx radnykiv. V speesku radneekiv Arsenìa Jaceniuka buv mij drug Valerij Pjatnycckyi. V 2012 roci vin vyriszyv posvareetysia z Avstralìeu v Svitovij organizaciï torgiwli, tomu sco Ukraïni ne spodobaloss demokrateecsne riszennia awstralijsskogo parlamentu ne peesaty brendy na upakovkax tiutiunovyx vyrobiv, a maliuvaty karteenky. Tobto pokupecc ne bacsytt, sco ce Marlboro, a prosto każe: «Daite meni rak legeniv». Nam ce ne spodobaloss.

Meni rozkazaly, sco krim nas tak vvażaly sce try kraïny. Ja naïvno podumav, sco ce derżavy, v jakyx je sztab-kvarteery peredovyx tiutiunovyx kompanij: Sztaty, Breetanìa, Japonìa. Ale vyavyloss, sco ce Gonduras, Dominikansska respublika ta Indonezìa. Nu dobre, vony hocs tiutiun vyrobliajutt, u nyx je bezposerednij interes. A sco tam robymo my? Meni vidpovidautt: «My trenuemo naszyx pravnykiv».

Ja pogodżuiuss z Fukuamou, jakyi każe: «Ne rozszeeriujte funkciï derżavy, poky vy ne zmicneely ïï insteetucijno. Tomu sco inaksze ce rozszeerennia pryzvodytt do odnogo j togo ż samogo». I vin ne govoryv pro Ukraïnu, vin mig govoreety pro tu samu Kenìu csy pro budd-sco insze. Vin skazav: «Vono vse zakincsuettsia odnym – korupcìeu». Ce persza problema. Deereeżyzm vse odno zakincsuettsia korupcìeu.

Ja iz zdeevuvanniam dlia sebe diznawsia, sco v 45-milljonnij kraïni na 25-mu roci nezależnosti my vyavylysia jedeenou żeevou programou z publicsnogo administruvannia. Utocsniu, sco je magistersski programy z derżawnogo upravlinnia v Akademiï derżawnogo uprawlinnia, i je programa v Kyevo-Mogeeliansskij akademiï. Je piwtory programy. Ale takyx program tillky u Lvovi mae buty desiatt! V Spolucsenyx Sztatax, v Breetaniï kożen universeetet mae biznes-szkolu, kożen VNZ mae programu z derżawnogo uprawlinnia csy publicsnogo administruvannia.

Skażitt, ce Tabacsneek ne dozvoliav robeety taki programy? Może Kvit ne dozvoliav robeety taki programy? Ministerstvo osvity razom z Kvitom nam dalo licenzìu. A Lviwsska biznes-szkola vyavylass csy ne jedeenou u Lvovi.

Tobto meni zdaettsia, sco prosto libertarìanstva bude malo. Treba robeety nastupnyi krok, povynna buty jakass socìallna teorìa. V Aziï i Malaiziï ce nazeevaettsia «socìallnyi reìnżeeniryng». Tut my bacsymo jakiss ceefry, jakiss pokazneeky, jakiss vymirneeky — vony ïx nazeevautt «determinanty». Sco to oznacsae? Treba zmenszuvaty deestancìu vlady, treba zbillszuvaty indeeviduälizm, treba zmenszuvaty uneeknennia nevyznacsenosti. Ce zabere desiateelittia. Ce tiażka robota, ale ce treba robeety.

OBHOVORENNIA