Epocha nevihlasiv, ščo tonuť u znanniach

osvicene-neuctvo

«Kožna epocha i kožne suspiľstvo majuť svoji formy nevihlastva», – pyše Marina Garcés v svojij knyžci «Nove radykaľne prosvitnyctvo», kotre nestrymno vyblyskuje v našu dobu stiľkoch pryvilejovanych umiv, ščo oselylyś v retrolandiji.

U suspiľnych debatach prysutnia postijna konkurencija, halaslyva i pyšnomovna, ščoby pobačyty, chto skaže ostannie slovo (zazvyčaj ce Google) – ta majže nereaľno, aby chtoś mav nastiľky jasnyj rozum, ščoby vyznaty vlasne nevihlastvo. Čy te, ščo my pohruzly v konfliktach, holovna pryčyna jakych kuľturna: neznannia, pro jake ne znajuť. Jakoju ž je najbiľš pošyrena forma nevihlastva? Osvičene neuctvo: «Naše – ce nevihlastvo, ščo tone u znanniach, jaki nemožlyvo ni zasvojity, ni peretravyty».

Ce forma nevihlastva porodžuje bezsyllia, bo my dumajemo, ščo znajemo vse, je takymy sobi latyfundystamy znannia, ale ničoho ne možemo. Marina Garcés, jaka je vykladačem porivniaľnoji filosofiji Schid-Zachid v Saragosi j odnym iz tvorciv grupy Espai en Blanc, kotra vynykla v Barseloni, vstanovliuje zvjazok miž cym nevihlastvom, ščo ne vyznajeťsia nevihlastvom – nevihlastvom osvičenoho neuctva, – i tak zvanoju interpasyvnistiu, ščo je pasyvnistiu, jaka ne vyznajeťsia pasyvnoju: «Počynajučy iz kserokopij, ščo jich my, zrobyvšy, tak nikoly i ne pročytajemo, jak kazav Umberto Eco pro akademikiv, i zakinčujučy pisniamy i fiľmamy, ščo jich my, zavantažyvšy, nikoly ne posluchajemo i ne podyvymoś».

Ja ujavyv sobi ce: my delegujemo našu aktyvnisť mašyni čy jakomuś tam gadžetovi. Kopijujučy čy zavantažujučy z Internetu, my dumajemo, ščo pobačyly i počuly, choča za nas ce zrobyla mašyna. Prote my hadajemo, ščo obduryly pasyvnisť: u nas je iliuzija, nače my ce zrobyly. Pry osvičenomu neuctvi rozum peretvoriujeťsia na sklad miraživ, na velyčezne schovyšče ektoplazmy – ščoś na zrazok rečovyny, z jakoji zrobleni pryvydy.

U Verbnu nediliu, 25 bereznia, ja proviv čudovyj deń z «Novym radykaľnym prosvitnyctvom». Žyttia spovnene vypadkovych vypadkovostej. Toho samoho dnia ja pyv kavu zi Stevenom Spielbergom – z intervju, jake vziav u nioho Guillermo Abril.

Je liudy, jaki tobi podobalysia i podobajuťsia šče biľše, koly jich posluchaješ. Bo ce sekret dobroho intervju: vono dozvoliaje tobi sluchaty toho, v koho joho beruť. Ty ne kydaješ joho, ne deleguješ sluchannia. Naviť robyš notatky. Jak todi, koly vin hovoryť pro strach jak dvyhun tvorennia. Same ce vidnosyť Spielberga, jakymy b velykymy ne buly joho tvorinnia i skiľky by vin ne praciuvav v «industriji Hollivudu», do čystoji tradyciji opovidaty. Same strach, potreba joho podolaty je stryžnem mystectva rozpovidi.

Ta najkrašče stalosia pry proščanni. V svojij maneri Spielberg davav vidsič napasti osvičenoho neuctva. Vin hovoryv pro nadzvyčajnu liudśku zdatnisť, jaku ne možna deleguvaty. Pytannia bulo pro te, čy je jakaś žyttieva mudrisť, jaku vin chotiv by peredaty svojim vnukam, jakaś «kliučova žyttieva pidkazka». Vidpoviď bula taka: «Svojim vnukam ja zavždy hovoriu odne i te ž: pered tym, jak hovoryty, spynyś i posluchaj inšoho».

Sluchaty. Same cej mist nam postijno bombardujuť. Nema i ne bude schožoji na ciu technologiji. Bačyš ciu prostisińku konstrukciju i ne rozumiješ, čomu jij ne prysviačeno rozdilu v Knyzi Buttia: «Mynuv deń, i mynula nič, i Hospoď stvoryv molot, kovadlo, barabannu peretynku, vestybuliarnyj nerv… Jevstachijevu trubu!» Sluch je čudovym instrumentom, ščo joho naukovyj postup zmože vidnovyty i rozvynuty.

Ta spravdi čymoś važlyvym, ustanovčym, cyvilizacijnym dijanniam je aktyvizm sluchannia. Oś jak pronyklyvo pro ce hovoryť Ranahit Guha v svojich «Holosach istoriji»: «Sluchaty označaje buty do čohoś vidkrytym i ekzystencijno schyľnym: ty trochy nachyliaješsia v odyn bik, ščob sluchaty».

Cej indijśkyj istoryk mav na uvazi taku važlyvu i zamovčuvanu roľ žinok v suspiľnij boroťbi pry kolonìalizmi. Vony splitaly solidarni mereži švydše, bo z pokolinnia v pokolinnia buly pryvčeni sluchaty holosy, ščo hovoryly tycho, zboleno, suproty charakternoho dlia vlady tonu: «Charakterno mačystśkyj kryk nakazu».

Same z cioho malo by počynatysia likuvannia osvičenoho neuctva: trochy nachyliatysia v odyn bik, ščoby sluchaty.

OBHOVORENNIA