Taras Prochaśko: Niščo, krim movy, ne robyť Ukrajinu čymoś unikaľnym

Možlyvo, vse ce mene perejmaje peredovsim tomu, ščo ja je liudynoju, jaka žyve u movi, dlia jakoji mova je ne tiľky miscem diji, ale j najreaľnišoju i najvažlyvišoju formoju svitu. Ale, naviť jakščo tak, to čym taki liudy, jak ja, hirši vid autystiv, viľnych pidpryjemciv, homoseksualistiv, jevrejiv i pereselenciv? Cilkom pryrodno, ščo u modernomu suspiľstvi, jake tak napolehlyvo deklaruje prava liudyny, ci liudy takož chočuť počuvaty sebe biľš-menš komfortno.

prochasko

Pryjniato vvažaty, ščo v Ukrajini tiažko žyty, tomu my z rozuminniam stavymosia do tych svojich spivhromadian, jaki z Ukrajiny vyjiždžajuť zarady kraščych umov, zarady liudśkoji samorealizaciji, zarady unyknennia nebezpek i trudnoščiv. Meni takož dosyť važko spivisnuvaty zi vsim tym, ščo robyťsia u cij krajini. Skažimo, jaskravo vidčuvaju nastup na ti landšafty, jaki je dlia mene odnym iz synonimiv Baťkivščyny, vidčuvaju, jak zvužujeťsia pryrodnyj areal, v jakomu ja – jak ce nazyvajuť – možu počuvatysia na svojij zemli. Dijšlo do toho, ščo, mandrujučy svitamy, ja stav prydyvliatysia do riznych misć, landšafty jakych podibni na moju Baťkivščynu, ale ne je zahroženymy tak, jak moji ridni. Tobto, prydyvliajusia do misć, de mih by sebe dobre počuvaty, kudy – jak jakyjś lisovyj kit abo sira čaplia – mih by vtekty, jakščo moji miscia buduť bezpovorotno znyščeni.

Ale dobre čapli – usi čapli svitu hovoriať odnijeju movoju. Kudy b jaka čaplia ne perebralasia, vona može počuvatysia, jak vdoma. Meni ž ne tak. Može, tomu, ščo je liudynoju, jaka žyve u movi.

Ja mih by znajty podibni landšafty, znajty sposoby samovyražennia, znajty rozuminnia i liubov u riznych misciach. Ja by tam dali mih by žyty u svojij movi – dumaty, čytaty, pysaty ukrajinśkoju. Ne važko takož znajty šče kiľkoch nosijiv našoji movy, ščoby nahovorytysia. Zreštoju, duže fajno kohoś svojeji movy navčyty. Ale meni, jak liudyni, jaka poviryla u možlyvisť zabezpečennia prav liudyny, cioho malo.

Meni potribno, ščoby, krim cioho vsioho, ukrajinśka mova postijno zvučala jak tlo. Ščoby, naviť ne rozmovliajučy i ne osoblyvo kontaktujučy, postijno čuty zvuky, slova, frazy, intonaciji ukrajinśkoji movy. Naviť jakščo ce bude karkannia, ščebetannia, tiochkannia, kukurikannia, cvirińkannia, kvylinnia i puhykannia. I ce – jedyna rič, jakoji ja ne zmožu otrymaty biľše nide u sviti. Otže, najneobchidniša dlia vidčuttia Baťkivščyny.

Tomu ja ne možu pohodytysia z tym, ščo v Ukrajini je bezlič problem nabahato suttievišych i važlyvišych, niž movne pytannia. Liudy vsiudy odnakovi, problemy takož. Ale niščo, krim movy, ne robyť Ukrajiny čymoś unikaľnym. Niščo, krim cioho movnoho fonu, ne je specijaľnoju nacíonaľnoju cinnistiu.

Koly ja buv u radianśkij armiji, mene ščodenno nalaštovuvaly do zachystu svojeji Baťkivščyny. Ale ja ne mih cioho serjozno spryjmaty. Adže movoju, z jakoju ja mav zachyščaty ciu Baťkivščynu, bula rosijśka. Tož pro jaku Baťkivščynu jšlosia, jakščo mojeju ridnoju bula ukrajinśka? V čyjij armiji ja služyv? Ce bulo dlia mene pytanniam, vidpoviď na jake bulo lehko znajty, ale važko pryjniaty.

Teper časy zminylysia. Dniamy ja rozmovliav z molodym chlopcem, jakyj ščojno povernuvsia z dijsnoji vijśkovoji služby u zbrojnych sylach Ukrajiny. Joho bulo tiažko rozhovoryty, bo jakyjś tiahar zrobyv joho zakrytym. Vrešti zjasuvalosia, ščo my z nym podibni. Jomu, vyjavliajeťsia, takož važlyvymy je mova i movne seredovyšče. Tomu jomu bulo tak tiažko. Vin buv u ukrajinśkij armiji. Joho takož ščodnia nalaštovuvaly na hotovnisť do zachystu Baťkivščyny. Ale tak stalosia, ščo robyly ce rosijśkoju movoju. Taki trapylysia komandyry. Biľše toho. Joho pidrozdil majže povnistiu buv sformovanyj z rosijśkomovnych soldativ, jaki vprodovž roku znuščalysia z ukrajinśkoji movy moho znajomoho soldata ukrajinśkoho vijśka. I vin znav, ščo z cymy pobratymamy vin može opynytysia plič-o-plič u boju proty rosijśkych okupantiv i prorosijśkych terorystiv. Zachyščajučy svoju Baťkivščynu.

OBHOVORENNIA