Vseukrajinśke objednannia «Svoboda». Soldaty «kerovanoji demokratiji»

Vstup

Podiji pid Verchovnoju Radoju 31 serpnia maly velykyj vplyv na ukrajinśke suspiľstvo i otrymaly šyrokyj rezonans ne tiľky v ukrajinśkych, ale i v zachidnych ZMI. A takož – v rosijśkych. Rozihrana kryvava drama bahatiom mohla zdatysia znajomoju. Scenarij podij, jich poslidovnisť, finaľna televizijna kartynka – vse ce ne bulo novym dlia ukrajinśkych hliadačiv. Tych, chto detaľno pamjataje 1 hrudnia 2013 r. na Bankovij, tryler 31 serpnia pid stinamy parlamentu ne mav zdyvuvaty.

Biľše toho, sklad učasnykiv ščo tych dramatyčnych podij, ščo cych – praktyčno ne zminyvsia. Z odnoho boku – bijci vnutrišnich vijśk MVS (siohodni – Nacgvardija), z ynšoho – rozdileni (na peršyj pohliad) grupy radykaľno nalaštovanych aktyvistiv, plius neabyjaka kiľkisť predstavnykiv do nedavnioho času holovnoji nacíonalistyčnoji partiji krajiny «Svoboda». Ti ž metušlyvi, mov BPLA, telekamery rosijśkych kanaliv, i v kuľminaciji – nasyľstvo i krov. Jedyna vidminnisť siužetu, jaka dlia kohoś može zdatysia značuščoju, ale z pohliadu televizijnoji kartynky ne maje velykoho značennia – postraždala storona. Todi – protestuvaľnyky, siohodni – pravoochoronci. Ale suti ce ne zminiuje. Potribnyj obraz sytuaciji v stolyci Ukrajiny stvoreno – na vulyciach Kyjeva znovu panuje nasyľstvo, vid vybuchiv hranat ta pirotechniky hynuť liudy, vlada pohano kontroliuje sytuaciju, ukrajinśkyj narod znovu demonstruje vidsutnisť jednosti.

U jmovirnisť toho, ščo bojovi diji, nechaj i v takomu lokaľnomu vyhliadi, možuť perenestysia v centr Kyjeva, šče v serpni 2015 r. viryly ne bahato. Tym ne menš, ce vyjavylosia možlyvym. Biľše toho, mechanizm zapusku podibnoho scenariju vyjavyvsia zovsim neskladnym. Symvolično, ščo vybuch kyjivśkoji hranaty stavsia jakraz v ostannij deń lita. Lita, jake vidznačylosia bezprecedentnym nakačuvanniam informacijnoho seredovyšča vidrazu dekiľkoma temamy ta napriamkamy. Sered nych – nibyto zradnyćka polityka vlady, kolaboracíonizm z agresorom, nespravedlyve stavlennia do pravoradykaľnych organizacij, ignoruvannia predstavnykamy deržavnoji vlady podvyhiv i zasluh dobrovoľčych bataľjoniv i tak dali. Tomu vybuch pid parlamentom ne buv vypadkovistiu. Navpaky, ščoś podibne obovjazkovo malo trapytyś. Cia podija logično vymaliovuvalosia z toho informacijnoho polia i toho napružennia, jake nakopyčuvalosia kiľka misiaciv v socijaľnych merežach, zrilo v pravoradykaľnych «pablikach», žyvylosia zajavamy ta zaklykamy pravych lideriv.

31 serpnia zmusylo bahatioch sposterihačiv ta ekspertiv po-novomu pohlianuty na roľ i misce pravoradykaľnych organizacij v ukrajinśkij polityci. Pryčomu mova jde ne tiľky pro polityčni partiji, ščo priamo identyfikujuť sebe jak nacíonalistyčni, a j pro rozdileni grupy pravoradykaľnych elementiv, jaki zdatni demonstruvaty zrazkovu mobiľnisť i hotovnisť do akcij priamoji diji na vulyciach ukrajinśkych mist. Tryvalyj čas, poky šče vidčuvavsia stijkyj pisliasmak Majdanu, a sotni bijciv dobrovoľčych bataľjoniv na Donbasi demonstruvaly čudesa chorobrosti j herojizmu, pravoradykaľni organizaciji spryjmala značna častyna suspiľstva jak spodvyžnykiv Druhoji ukrajinśkoji respubliky. Prote nyzka podij mynuloho lita – vkliučajučy manevry «Pravoho Sektora» v Zakarpatti, a takož samu bijniu pid parlamentom 31 serpnia, ostatočno perevernuly ciu storinku istoriji postrevoliucijnoji Ukrajiny.

Z nastanniam oseni Ukrajina uvijšla i v novyj polityčnyj sezon. Na peredvyborčomu poli hratymuť (i vže hrajuť) bahato subjektiv, i ne tiľky vnutrišnich. Podiji ostannich dniv i tyžniv pidkazujuť, ščo nacíonalistyčni partiji ta organizaciji, jaki vže davno staly faktorom ukrajinśkoji polityky, zalyšajuť za soboju pravo aktyvno vplyvaty na sytuaciju i v ramkach novoho polityčnoho sezonu.

Cia stattia, a takož serija nastupnych statej avtora – je sproboju proanalizuvaty hravciv, jaki dijuť na pravoradykaľnomu flanzi v Ukrajini. Elektoraľna niša nacíonalistyčnych partij siohodni stanovyť trochy biľše 5% po krajini zahalom. Za majže rik, ščo mynuv z momentu parlamentśkych vyboriv, na jakych «Svoboda» i «Pravyj sektor» na dvoch nabraly sumarno 6,5% holosiv vyborciv, kartyna ne zaznala pryncypovych zmin. A otže, boroťba za mobilizaciju i sympatiji elektoratu obiciaje buty aktyvnoju. Plius, ne varto zabuvaty pro cili zovnišnich hravciv. Perš za vse – Rosiji. Ne varto zabuvaty, ščo vidpravnoju točkoju dlia destabilizaciji sytuaciji jak v okremo vziatomu regioni, tak i v Ukrajini zahalom, v nynišnich umovach može staty ne tiľky prorosijśkyj separatyzm, ale i pravyj radykalizm. Jak pokazav dosvid Mukačevo, pravoradykaľni objednannia majuť velykyj resurs dlia rozhojduvannia sytuaciji v zachidnych oblastiach Ukrajiny, a podiji 31 serpnia prodemonstruvaly nepohanyj potencijal radykaliv i nacíonalistiv dlia destabilizaciji sytuaciji pid samym nosom vlady – u centri stolyci. Pryčomu, porivniano nevelykymy resursamy. A otže, aktyvnisť pravych partij, jak vže neodnorazovo buvalo v novitnij ukrajinśkij istoriji, može zihraty na ruku i kremlivśkym strategam, bahatochodova kombinacija jakych ščodo Ukrajiny v aktyvnij stadiji realizaciji i šče duže daleko do finalu.

Odnak, pro vse po poriadku.

Vrachovujučy, ščo holovnoju temoju ostannich kiľkoch tyžniv stala dijaľnisť partiji «Svoboda», a takož diji jichnich predstavnykiv pid stinamy parlamentu 31 serpnia, logično bude počaty analiz same z polityčnoji syly Oleha Tiahnyboka.

Partija «Svoboda», vsupereč pošyrenij dumci, je dovoli dosvidčenym i daleko ne novym hravcem na polityčnomu poli Ukrajiny. Bezumovno, biľšisť vyborciv, ščo žyvuť na schid vid Chmeľnyćka, a takož daleki vid tonkoščiv ukrajinśkoji polityky, diznalysia pro «Svobodu» vže za časiv prezydentstva Viktora Janukovyča. Sama partija sformuvalasia v jedynu polityčnu sylu i obrala svojim liderom Oleha Tiahnyboka šče v liutomu 2004 roku. Do cioho partija nosyla menš hučnu nazvu, ale vona biľše vidpovidala ideologičnij platformi – Socijal-Nacíonaľna partija Ukrajiny (SNPU).

Juščenko, vybory i nova zahroza z Halyčyny

Važlyvo vidznačyty, ščo rebredinh SNPU v «Svobodu», a takož pojava na kerivnomu postu jaskravoho i charyzmatyčnoho nacíonalista Tiahnyboka, vidbulysia v períod serjoznoji polityčnoji turbulentnosti v Ukrajini – za 9 misiaciv do prezydentśkych vyboriv. Same todi Administracija Prezydenta Ukrajiny, jaku očoliuvav Viktor Medvedčuk, šukala najbiľš optymaľni scenariji spadkojemnosti vlady i nepotrapliannia prezydentśkoji vlady v ruky holovnoho i najbiľš rejtyngovoho kandydata v prezydenty Viktora Juščenka. Generaľnoju idejeju na toj moment bula koncepcija zminy Konstytuciji i peretvorennia Ukrajiny na parlamentśko-prezydentśku respubliku zi značnym oslablenniam postati prezydenta. Odnak scenarij vyjavyvsia skladnym, bo protiahnuty čerez parlament popravky do Konstytuciji, ne majučy 300 holosiv, a takož majučy spravu z syľnoju parlamentśkoju opozycijeju, bulo praktyčno nereaľno. Same tomu, počynajučy z kincia 2003 roku, počaly rozrobliaty i paraleľnyj plan povnocinnych vyboriv prezydenta pid najavni u Leonida Kučmy povnovažennia, z jedynym kandydatom vid vlady (jakym v rezuľtati stav čynnyj todi premjer-ministr Viktor Janukovyč).

Vže vlitku 2004 roku «Svoboda» vziala na sebe roľ svojeridnoho centru konsolidaciji «starych» nacíonalistyčnych syl – do partiji pryjednalysia Kongres Ukrajinśkych Nacíonalistiv (KUN) i nacíonalistyčni organizaciji OUN ta OUN (b). Jak svidčyť oficijna istorija partiji, na tomu ž zjizdi pryjnialy rišennia pro pidtrymku kandydatury Viktora Juščenka na prezydentśkych vyborach.

Varto vidznačyty, ščo vlitku 2004 roku, pislia kvitnevoho provalu konstytucijnoji reformy i vysunennia Viktora Janukovyča jedynym kandydatom vid vlady, postupovo počaly zjavliatysia j perši elementy kontr-kampaniji ščodo Juščenka i opozyciji, jaku vela Administracija Prezydenta, očoliuvana Medvedčukom, i štab jedynoho kandydata vid vlady, jakyj očoliuvav Andrij Kliujev. Do pojavy znamenytoji karty Ukrajiny, ščo rozdiliaje ukrajinciv na try sorty, šče zalyšalosia kiľka misiaciv, prote technologija, spriamovana na formuvannia obrazu Juščenka jak vojovnyčoho nacíonalista, ščo zbyraje navkolo sebe pravoradykaľni syly, vže povnym chodom praciuvala.

Siohodni bahato ekspertiv i analitykiv nazyvajuť prezydentśku kampaniju 2004 roku peršym probnym kamenem rozkolu ukrajinśkoho suspiľstva v elektoraľnych ciliach. Same ta kampanija stala eksperymentaľnym polihonom dlia testuvannia manipuliatyvnych technologij, jaki v majbutniomu stanuť suttiu polityčnoho procesu v Ukrajini na bahato rokiv. Same todi pryjnialy rišennia zvuzyty format prezydentśkych vyboriv do prostoji technologiji – stvorennia nacíonalistyčnoji zahrozy dlia elektoratu pivdennoho schodu Ukrajiny, i na tli cijeji zahrozy mobilizuvaty naselennia livoberežnoji Ukrajiny na korysť kandydata vid vlady.

Siohodni skladno skazaty, čy hrav u ciomu scenariji Oleh Tiahnybok svidomu roľ, a čy joho nevhamovnu polityčnu energiju vykorystaly «vtemnu». Naviť desiatok nepriamych dokaziv, vidhukiv ta svidčeń, ne zaminiať odnoho priamoho. Odnak bezperečnym zalyšajeťsia te, ščo v tij kampaniji Tiahnybok i «Svoboda», budučy častynoju šyrokoho frontu pidtrymky opozycijnoho kandydata Juščenka, postijno zabezpečuvaly rosijśki ta ukrajinśki telekanaly «potribnoju» kartynkoju i «potribnoju» rytorykoju, jaka na dyvo vdalo liahala v kontekst zahaľnoho zadumu kampaniji provladnoho i prorosijśkoho kandydata Janukovyča.

Takym čynom, učasnykom informacijnych ihor ta vojen Oleh Tiahnybok stav dovoli davno. Prezydentśka kampanija 2004 roku vzahali vyjavylaś najbrudnišoju v istoriji Ukrajiny z pohliadu vykorystannia manipuliatyvnych i «čornych» technologij. Blyžče do daty peršoho turu vyboriv informacijnyj prostir napovnyly j ynši psevdo uľtrapravi «friky», jaki vyslovliuvaly svoju palku pidtrymku Viktoru Juščenku po susidstvu z joho ž reklamnymy rolykamy. Odnak taki «odnorazovi» personaži ukrajinśkoji istoriji vyboriv jak, napryklad, Roman Kozak navriad čy syľno zapamjatalysia velykij kiľkosti ukrajinśkych vyborciv. Ynša sprava – Oleh Tiahnybok, jakyj pislia 2004 roku tiľky počav velyku robotu nad stvorenniam peršoji v Ukrajini systemnoji, dobre organizovanoji vseukrajinśkoji nacíonalistyčnoji partiji.

Intervencija na Schid

Čomu Tiahnybok je dijsno unikaľnym politykom sered bahatioch ynšych soratnykiv po nacíonalistyčnomu cechu? Nasampered, tomu, ščo vin peršyj z nych, chto zrozumiv, ščo stvorennia spravžnioji zahaľnonacíonaľnoji partiji z nacíonalistyčnoju ideologijeju – ce ne utopija, a reaľna možlyvisť.

Tiahnybok i grupa joho odnodumciv peršymy usvidomyly, ščo nacíonalistyčna partija v umovach polityčnoji konkurenciji zovsim ne zobovjazana obmežuvaty svoju dijaľnisť tradycijnym anklavom, ščo skladajeťsia z kiľkoch regioniv zachidnoji Ukrajiny. Ščo epocha prezydentstva Juščenka – mjakoho nacíonal-demokratyčnoho prezydenta, pry jakomu resursy dlia polityčnoji dijaľnosti valialysia bukvaľno pid nohamy – ce najkraščyj čas dlia rozšyrennia organizacijnoji ta elektoraľnoji bazy. Ščo važlyvo – ne tiľky na centraľnu Ukrajinu, a j na Schid, de, vsupereč pošyrenomu stereotypu pro totaľnu nepryjazń do nacíonalistyčnoji ideologiji, zavždy isnuvaly serjozni peredumovy dlia rozvytku ta uspichu.

Ne ostanniu roľ zihralo same ce strategične rišennia, pryjniate na rubeži 2005-2006 rokiv, ščo dopomohlo «Svobodi» prodemonstruvaty sensacijnyj rezuľtat na parlamentśkych vyborach 2012 roku. Odnak pry ciomu, na parlamentśkych vyborach 2006 i 2007 rokiv, pry stovidsotkovij proporcijnij vyborčij systemi, «Svoboda» vse šče bula nezdatnoju podolaty neobchidnyj barjer dlia toho, ščob potrapyty v parlament.

Tym ne menš, «Svoboda» ne vypadala z polityčnoho žyttia krajiny. U ti roky partija Tiahnyboka uspišno sprostovuvala šče odyn pošyrenyj stereotyp pro te, ščo buď-jaka ukrajinśka partija maje pravo na isnuvannia tiľky pry najavnosti statusu parlamentśkoji. «Svoboda» dosyť efektyvno vela polityčnu robotu, naviť perebuvajučy za bortom Verchovnoji Rady i bez buď-jakoho predstavnyctva u vykonavčij vladi. Ridkisna, varto vyznaty, zdatnisť dlia ukrajinśkych polityčnych partij, ščo vpadajuť v paralič i smerteľnu kryzu vidrazu pislia provaľnych vyboriv i nepotrapliannia v parlament.

Same v 2005-2009 roky Oleh Tiahnybok ta «Svoboda» zdijsniujuť aktyvnu polityčnu intervenciju na pivdennyj schid Ukrajiny. Lider partiji vidviduje Charkiv, Luhanśk, Dnipropetrovśk, Odesu. Jomu prynosyť osoblyve zadovolennia fakt nastoroženoho spryjniattia joho persony miscevymy žurnalistamy, ekspertamy, politykamy i lideramy dumok. Paraleľno z publičnymy vizytamy formujeťsia i fundament partiji na misciach – prochodyť aktyvnyj kastyng regionaľnych polityčnych lideriv. Vidbir vidbuvajeťsia serjoznyj. Prysutnie usvidomlennia toho, ščo syľnyj lider regionaľnoji organizaciji na Schodi – dorivniuje sotni bojezdatnych i efektyvnych kadriv v Ivano-Frankivśku čy Ternopoli. Postupovo «Svoboda» staje i točkoju tiažinnia dlia rozriznenych pravoradykaľnych hromadśkych organizacij ta dribnych partij, členy jakych dosyť aktyvno vlyvalysia do lav Vseukrajinśkoho Objednannia.

Okrim aktyvnoji roboty zi stvorennia spravžnioji partijnoji struktury, «Svoboda» na čoli z Tiahnybokom ne prypyniala praciuvaty i na korysť rosijśkoho medijnoho dyskursu ščodo ukrajinśkoji tematyky. Pislia Pomarančevoji revoliuciji i prychodu na prezydentśkyj post Viktora Juščenka stalo švydko zrozumilo, ščo revanš Kremlia na ukrajinśkij terytoriji je lyše pytanniam času. Vidkryte pole dlia polityčnoji konkurenciji, rozoseredžennia resursiv miž kiľkoma velykymy biznesovo-polityčnymy hravciamy, oslablena prezydentśka vlada – vse ce bulo prekrasnoju možlyvistiu ne tiľky dlia nacíonalistyčnoji «Svobody» efektyvno i švydko vybuduvaty partijnu strukturu, ale i stvoriuvalo prekrasni umovy dlia roboty na ukrajinśkomu poli dlia syľnoho zovnišnioho hravcia – Rosiji.

Vrachovujučy, ščo v 2005-2009 roci biľše 50 % ukrajinśkoho elektoratu bukvaľno žylo vseredyni rosijśkoho informacijnoho prostoru (perš za vse zavdiaky vysokomu rivniu doviry do rosijśkych federaľnych kanaliv i jich pokryttia), dijaľnisť «Svobody» v cej períod stala odnym z kliučovych instrumentiv stvorennia neobchidnoji napruhy po liniji «centraľna ukrajinśka vlada» – «pivdennyj schid». Juščenka spryjmaly jak slabkoho prezydenta, jakyj ne kontroliuje pravoradykaľni ugrupovannia. Znovu ž taky, zbih čy čyjś točnyj rozrachunok, ale same v 2005 roci partija «Svoboda» spiľno z kyjivśkym krajovym bratstvom OUN-UPA počala provodyty v stolyci Ukrajiny ščoričnyj Marš UPA – podija malozmistovna, ale jaskrava i demonstratyvna z pohliadu stvorennia potribnoji telekartynky. Žyteliam schidnoji Ukrajiny demonstruvaly nacíonalistiv, jaki šče kiľka rokiv tomu nastiľky pryviľno počuvalysia lyše v mežach ridnoji Halyčyny, a siohodni spokijnisińko maršyrujuť z portretamy Stepana Bandery vže po Chreščatyku.

Šče za časiv prezydentstva Juščenka «Svoboda» počala aktyvno vidpraciovuvaty temu nesvoječasnosti dyskusij pro vstup Ukrajiny v NATO i Evropejśkyj Sojuz, posylajučyś na biurokratyzaciju ostannioho, a takož zajvyj muľtykuľturalizm. Ne polyšala «Svoboda» i svoju uliublenu temu, vbyvajučy klyn u vidnosyny Ukrajiny zi svojim donedavna holovnym evropejśkym lobistom Poľščeju – pytannia Volynśkoji tragediji. Počynajučy z 2003 roku i do siohodni VO «Svoboda» ta jiji lidery zalyšalysia poslidovnymy «promouteramy» temy, jaka zavždy zalyšala negatyvnyj osad u vidnosynach oficijnoho Kyjeva ta Varšavy.

Dijsno, z pohliadu nacíonalistyčnoji ideologiji polityčna povedinka VO «Svoboda» zavždy zalyšalasia bezperečnoju i vnutrišnio nesuperečlyvoju. Partiju skladno zvynuvatyty u vidstupnyctvi vid bazovych pryncypiv. Z pohliadu cilisnosti obrazu «Svoboda», mabuť, zavždy vyhliadala dosyť organično. I pid čas provedennia Maršiv UPA, i krytyky nedolikiv Evrosojuzu, i navmysnoho vidstojuvannia svojeji pravdy u tragičnych podijach na Volyni časiv Druhoji Svitovoji vijny. Odnak dlia bahatioch sposterihačiv takož očevydno i te, ščo dijaľnisť buď-jakoji partiji nikoly ne vidbuvajeťsia v bezpovitrianomu prostori. Zavždy isnuje jakyjś polityčnyj kontekst. I tak traplialosia, ščo Oleh Tiahnybok i joho partijci až nadto často v ciomu konteksti vyjavlialysia, mjako kažučy, ne na vysoti.

«Svoboda» zalyšalasia virnoju svojij dostatnio cilisnij pozyciji, odnak v informacijnomu poli zavždy prynosyla biľše korysti rosijśkym «tvorciam reaľnosti», niž deržavnym interesam Ukrajiny. Kožen takyj pryklad porodžuvav masu peresudiv i zvynuvačeń u priamij i neprykrytij roboti «Svobody» na velykovahovych polityčnych hravciv – takych jak Kremľ, a takož sytuatyvnoho polityčnoho sojuznyka Kremlia vseredyni Ukrajiny – Partiju Regioniv i komandu Viktora Janukovyča.

Miž Tymošenko i Janukovyčem, abo nova era «Svobody»

Siohodni, majže čerez šisť rokiv, možna zhadaty i pro vkraj dyvne pozycíonuvannia Oleha Tiahnyboka v chodi prezydentśkych vyboriv 2010 roku. Osoblyvo – miž peršym i druhym turom vyboriv.

Same todi, v odyn z kliučovych momentiv polityčnoji istoriji Ukrajiny z 17 sičnia po 7 liutoho 2010 roku, VO «Svoboda» zajavylo pro svoju povnu i bezzasterežnu pidtrymku kandydata v prezydenty Juliji Tymošenko i zaklykalo hromadian Ukrajiny ne viddavaty žodnoho holosu za Viktora Janukovyča.

Razom z tym, obmovky vse ž vynykly. A jichnia značuščisť, jak vyjavylosia, perevyščyla važlyvisť samoho faktu pidtrymky «Svobodoju» Tymošenko. Perš za vse Oleh Tiahnybok i joho partija zaproponuvaly Juliji Volodymyrivni Tymošenko opryliudnyty pidpysani v sični 2009 roku hazovi kontrakty z Moskvoju. Zhidno z oficijnoju pozycijeju partiji – same taka vidvertisť z elektoratom dozvoliala Tymošenko rozrachovuvaty na holosy nacíonalistyčno nalaštovanych vyborciv. Dyvna pidtrymka, čy ne tak? Osoblyvo v sytuaciji, koly 1-2 vidsotky holosiv vyrišuvaly doliu samoji Tymošenko, a takož krajiny na bahato rokiv vpered (jak potim, do reči, i staloś).

Oficijnyj sajt «Svobody» takož nahaduje vsim tym, chto zabuv, ščo miž peršym i druhym turom prezydentśkych vyboriv 2009-2010 Tiahnybok i soratnyky takož aktyvno «vidpraciuvaly» temu zabutoji vže do toho času «spravy Lozinśkoho», zaklykavšy Tymošenko pokaraty tych svojich deputativ, chto vyhorodžuvav kolegu-vbyvciu kiľka misiaciv tomu. Nu i na ostanok «svobodivci» zaklykaly Tymošenko publično vyznaty OUN-UPA borciamy za deržavnu nezaležnisť Ukrajiny, i dodatkovo – garantuvaty, ščo vona, jak prezydent, ne skasuje ukazy pro prysudžennia zvań Heroj Ukrajiny Romanu Šuchevyču ta Stepanu Banderi.

Jak znajemo, syľna pidtrymka «Svobodoju» Juliji Tymošenko na tych vyborach ne dopomohla. Do vlady v Ukrajini pryjšov Viktor Janukovyč, i ce vidkryvalo pered «Svobodoju» nabahato šyrše pole dlia podaľšych dij, niž partija mala naviť u roky prezydentstva Juščenka. Perspektyvy rozšyrennia radykaľnoji nacíonalistyčnoji niši zdavalysia bahatoobiciajučymy. Adže šče do prychodu Viktora Janukovyča do prezydentśkoji vlady, Partija Regioniv bahato rokiv demonstruvala polityčnyj pragmatyzm – pidkreslenu orijentovanisť vykliučno na «svij» elektorat. Matematyčnyj rozrachunok «regionaliv» buv pravyľnyj – u regionach Schidnoji ta Pivdennoji Ukrajiny, a takož v Respublici Krym, zavždy žylo biľše vyborciv, niž na vsij pravoberežnij Ukrajini razom vziatij. Same cia obstavyna dopomohla Viktoru Janukovyču peremohty na prezydentśkych vyborach 2010 roku, a Partiji Regioniv u 2012 roci zakripyty uspich na vyborach parlamentśkych.

Razom z tym, pragmatyzm Janukovyča i Partiji Regioniv mav i zvorotnyj bik – povne i demonstratyvne nechtuvannia interesamy «ne svoho» elektoratu. Vže do seredyny 2010 roku stalo zrozumilo, ščo režym Janukovyča ruchajeťsia v bik lehkoho avtorytaryzmu, prorosijśkoji humanitarnoji polityky, nacilenyj na fizyčne usunennia z polityčnoji areny opozycijnych lideriv, ščo majuť rejtyng narodnoji pidtrymky, a takož znyščennia jichnioji resursnoji bazy.

Razom z tym, mjakyj avtorytaryzm Janukovyča, a takož joho manevry to na rosijśkomu, to na evropejśkomu trekach, maly v osnovi stvorennia jakojiś novoji polityčnoji reaľnosti. Takoji reaľnosti, pry jakij polityčna konkurencija peretvoriuvalasia lyše na vydymisť. Useredyni takoji «kerovanoji konkurenciji» žoden pryncypovyj polityčnyj oponent ne mav žodnoho šansu kynuty reaľnyj vyklyk prezydentu i joho komandi.

U pytanni stvorennia novoji polityčnoji reaľnosti v Ukrajini Vseukrajinśke Objednannia «Svoboda» duže pasuvalo. Jichnia aktyvna dijaľnisť vyrišuvala dlia architektoriv vnutrišnioji polityky z komandy Janukovyča vidrazu kiľka zavdań. Po-perše, zabezpečuvala permanentnu mobilizaciju «svoho» elektoratu v konteksti podaľšych vyborčych kampanij. Stvorennia kartynky nasuvannia nacíonalistyčnoji zahrozy, jaka pochodyť iz Zachidnoji Ukrajiny, zdatna bula trymaty v tonusi jadernyj elektorat Partiji Regioniv stiľky, skiľky ce bulo neobchidno. Po-druhe, vynyknennia novych jaskravych projektiv na protestnomu flanzi dopomahalo strymuvaty dijaľnisť Tymošenko i ne davalo možlyvosti BIUTu monopolizuvaty opozycijnu nišu. A, vrachovujučy systemnu robotu po vidrizanniu partiji Tymošenko vid usich možlyvych resursiv u 2010-2011 rokach, i točkovoho nadannia podibnych resursiv v ruky «Svobody» (toho ž medijnoho resursu, jakym «Svoboda» rozporiadžalasia praktyčno bezmežno vsi roky prezydentstva Janukovyča), same pid partiju Oleha Tiahnyboka posyleno formuvavsia obraz holovnoji opozycijnoji syly v krajini. I, narešti, tretie – protiahom 2010-2013 rokiv aktyvnosti «Svobody» dopomahaly technologam Bankovoji perekonaty suspiľstvo, ščo opozycija može buty tiľky nacíonalistyčnoju, pravoradykaľnoju i destruktyvnoju. A otže – marhinaľnoju.

Impuľsom do miscevych vyboriv 2010 roku dlia «Svobody» staly Charkivśki uhody. Partija vystupyla z rizkoju krytykoju domovlenostej Janukovyča i Medvedieva, a spikery «Svobody» otrymaly dostup do providnych telekanaliv krajiny. Vladi bulo vyhidno, ščob krytyka Charkivśkych uhod zvučala perevažno z vust pravoradykaliv. «Svoboda», u svoju čerhu, vdalo vchodyla u vyborču kampaniju, zavojuvavšy reputaciju borciv z prorosijśkoju politykoju Janukovyča. Rozrachunok znovu vyjavyvsia pravyľnym – na miscevych vyborach-2010 «Svoboda» zmohla mobilizuvaty elektorat nyzky centraľnych i zachidnoukrajinśkych oblastej, a v trioch z nych – Ľvivśkij, Ternopiľśkij ta Ivano-Frankivśkij – otrymaty biľšisť u miscevych radach.

Schože, ščo siohodni, atakujučy Minśki uhody naperedodni miscevych vyboriv 2015 roku, Tiahnybok i joho komanda faktyčno namahajuťsia povtoryty svoju ž technologiju zrazka 2010 roku. Znovu pered miscevymy vyboramy rozihrujeťsia karta «antyukrajinśkych» uhod, tiľky cioho razu ne «charkivśkych», a «minśkych». Mesedži i televizijna kartynka duže schoži – zvynuvatyty čynnu vladu v zmovi z Kremlem, sformuvaty obraz parlamentu jak absoliutnoho «zla» i holovnoho miscia, de za vkazivkoju prezydenta «zlyvajuť» ukrajinśki interesy. Čy varto hovoryty, ščo jak u peršomu, tak i v druhomu vypadku, stvorena «Svobodoju» kartynka vdalo vpysujeťsia v propagandystśku povistku rosijśkych federaľnych kanaliv. Podiji 31 serpnia bilia stin Verchovnoji Rady, mabuť, staly najbiľšoju profesijnoju udačeju rosijśkych propagandystiv za veś 2015 rik. I čy lyše udačeju?

Dociľno zhadaty j ynši podibni precedenty, koly pomitni i jaskravi polityčni akciji «Svobody» vdalo liahaly v kremlivśkyj propagandystśkyj kontekst, a takož dopomahaly komandi Janukovyča formuvaty vyhidnyj poriadok dennyj. Sered nych osoblyvo vydiliajuťsia provokaciji 9 travnia 2011 r. u Ľvovi, a takož tak zvanyj «movnyj zakon» Kivalova i Koliesničenka, za jakyj proholosuvaly u Verchovnij Radi v lypni 2012 roku, i jakyj stav technologijeju uspišnoho vchodu v parlamentśku kampaniju jak dlia Partiji Regioniv, tak i dlia «Svobody». Do slova, perši serjozni «bojovi diji» miž pravoradykaľnymy organizacijamy ta milicijeju vidbulysia v Kyjevi same v dni tak zvanoho «movnoho majdanu». Do cioho praktyčno žodna akcija protestu, provedena v stolyci, vkliučajučy i pamjatnyj Podatkovyj Majdan, ne dochodyla do takoho agresyvnoho fizyčnoho protystojannia, nasyľstva, vykorystannia milicijeju speczasobiv i tak dali.

Sposterihač sam može zrobyty vysnovky, čy buv «movnyj Majdan» technologijeju, vseredyni jakoji kožen učasnyk čitko dotrymuvavsia svojeji roli, čy ce bula durisť todišnioji vlady, ščo vyklykala pravednyj narodnyj hniv. Pravda, švydše za vse, vyjavyťsia deś poseredyni. Chto uvažno stežyv za podijamy v ti dni, bezumovno, pidtverdyť, ščo ščyrych zastupnykiv deržavnoji movy na Evropejśkij plošči ta pered Ukrajinśkym domom bulo ne malo, odnak analiz dij protyborčych storin, a takož televizijna kartynka, može naštovchnuty dosvidčenoho sposterihača i na ynši vysnovky.

Aktyvna reklamna kampanija, tury lideriv partiji po regionach, mobilizacija vyborciv v bazovych oblastiach, kiľka hučnych akcij blyžče do samoji daty vyboriv – napryklad, čerhovyj bahatotysiačnyj Marš UPA v stolyci Ukrajiny za 2 tyžni do dnia holosuvannia, jakyj tyražuvaly vsi bez vyniatku provladni kanaly – i v lystopadi 2012 roku VO «Svoboda» trijumfaľno vchodyť v parlament, nabravšy 10,44% holosiv vyborciv za proporcijnoju častynoju, i provivšy 11 deputativ za mažorytarnymy okruhamy. «Svoboda» formuje frakciju z 37 narodnych deputativ, ščo dozvoliaje jij vidihravaty kliučovu roľ jak vseredyni parlamentśkoji opozyciji, tak i pid kupolom Verchovnoji Rady zahalom. Partija Regioniv, pislia tryvalych torhiv, viddaje post vice-spikera Verchovnoji Rady, tradycijno zakriplenyj za opozycijeju, predstavnyku «Svobody» Romanu Košulynśkomu. Ne dyvliačyś na te, ščo dvi ynši opozycijni frakciji – VO «Baťkivščyna» i UDAR – majuť značnu kiľkisnu perevahu.

Rekordnyj rezuľtat «Svobody» zakonomirnyj. Dostup do ZMI, jakoho ne mala na cij kampaniji Objednana Opozycija ta jiji kandydaty, zihrav odnu z kliučovych rolej. Predstavnyky «Svobody» maly nezrivnianno biľše možlyvostej donosyty svoju pozyciju do televizijnoji audytoriji, niž predstavnyky tijeji ž «Baťkivščyny». Plius do vsioho, «Svoboda», na tli rozhromlenoji i prynyženoji uvjaznenniam lidera Objednanoji Opozyciji, vyhliadala zlahodženoju, mobiľnoju ta zdatnoju daty vidsič režymu Janukovyča polityčnoju syloju.

V ramkach kerovanoji polityčnoji reaľnosti epochy Janukovyča rezuľtat «Svobody» na parlamentśkych vyborach 2012 roku i pohotiv vyhliadav zakonomirnym. Zavdiaky akcijam protestu nacíonalistiv čerez «movnyj zakon», Maršu UPA z portretamy Bandery vulyciamy Kyjeva naperedodni vyboriv, i ynšym «elementam» kampaniji «Svobody», bula sformovana cilkom komfortna povistka i dlia peremohy Partiji Regioniv. Vkotre rozihrana karta pravoradykaľnoji zahrozy, pomnožena na adminresurs, dala partiji vlady neobchidnyj rezuľtat na Schodi, Pivdni, v AR Krym ta častkovo v centraľnij Ukrajini. Formula parlamentśkoji biľšosti na bazi frakcij PR i KPU sklalasia dosyť švydko, a parlamentśka opozycija vyjavylasia rozdroblenoju i riznošerstoju. «Baťkivščyna», nezvažajučy na sudovyj vyrok Juliji Tymošenko, vtratyla pravo vvažatysia holovnoju opozycijnoju partijeju v krajini. U pomirnij opozycijnij niši vynyk takyj novyj hraveć jak UDAR, a v radykaľnij – «Svoboda». Pojava nevelykoji, ale aktyvnoji frakciji nacíonalistiv u parlamenti vidkryvala dlia polityčnych menedžeriv Janukovyča čudovi perspektyvy dlia moderuvannia polityčnoho prostoru ta upravlinnia informacijnym seredovyščem nadali.

Vid slancevoji revoliuciji do Revoliuciji Hidnosti

Same na počatku 2013 roku v zasobach masovoji informaciji aktyvno počaly pošyriuvatysia čutky pro tisnu vzajemodiju Tiahnyboka z holovnym polityčnym menedžerom komandy Janukovyča Andrijem Kliujevym, a takož informaciju pro te, ščo optymaľnoju konfiguracijeju druhoho turu prezydentśkych vyboriv-2015 vlada vvažaje protystojannia čynnoho prezydenta Janukovyča i opozycíonera Tiahnyboka.

Čutky ci, odnak, ne pidkripliuvaly zalizni fakty, choča dlia dejakych žurnalistiv ta ekspertiv podibnym dokazom služyv choča b toj fakt, ščo členy «Svobody», sered vsich predstavnykiv opozycijnoho taboru, maly najvyščyj riveń cytovanosti ta učasti v eterach rejtyngovych polityčnych tok-šou. Akciji ta informacijni pryvody «Svobody» takož ochoče tyražuvaly provladni medija. U roky prezydentstva Janukovyča podibne v pryncypi ne mohlo vidbuvatysia lyše z voli hostiovych redaktoriv i vypuskovych redaktoriv novyn telekanaliv.

Parlamentśka dijaľnisť «Svobody» takož potrapyla pid pyľnu uvahu žurnalistiv ta ekspertiv. Osoblyvo – energetyčnych. Sprava v tomu, ščo vidrazu ž pislia toho, jak miž vladoju i opozycijeju buly rozdileni parlamentśki komitety, «Svoboda» otrymala pravo očolyty Komitet Verchovnoji Rady Ukrajiny z pytań ekologičnoji polityky, pryrodokorystuvannia ta likvidaciji naslidkiv Čornobyľśkoji katastrofy. Na čoli komitetu stala Iryna Sech – predstavnycia «Svobody», obrana v parlament u 119-u vyborčomu okruzi v Ľvivśkij oblasti. A vže v sični 2013 roku, koly v Davosi miž predstavnykamy ukrajinśkoji vlady ta brytanśko-hollandśkoju kompanijeju Shell buv pidpysanyj bez perebiľšennia dolenosnyj kontrakt pro vydobutok slancevoho hazu v Ukrajini, jedynoju parlamentśkoju frakcijeju, jaka vystupyla z rizkoju krytykoju cioho projektu, vyjavylasia same «Svoboda».

Nezvažajučy na te, ščo možlyvosti kardynaľno vplynuty na rišennia pro počatok robit na Juzivśkomu rodovyšči (Charkivśka ta Donećka oblasti) partija Oleha Tiahnyboka ne mala, same spikery «Svobody» rozhornuly v informacijnomu prostori spravžni bojovi diji proty inicijatyvy inozemnych kompanij, jaki zaručylysia garantijamy ukrajinśkoji vlady. I znovu «Svoboda» opynylasia v epicentri skandalu i nebezpidstavnych zvynuvačeń u pidihruvanni rosijśkomu hazovomu monopolistu.

Tut varto zaznačyty, ščo «Hazprom» dijsno bahato rokiv je zatiatym protyvnykom ideji vydobutku slancevoho hazu i rozvytku vidpovidnych technologij. Za neoficijnymy danymy biudžety, jaki vydiliav i prodovžuje vydiliaty «Hazprom» vsiliakym energetyčnym instytutam, ekspertam i politykam riznych rivniv po vsij Evropi, dorivniujuť desiatkam miľjoniv dolariv. Zavdannia odne – nahnitaty isteriju navkolo ekologičnoji katastrofy, jaku nibyto obovjazkovo prynese za soboju vydobutok slancevoho hazu. Nabir tez zavždy pryblyzno odnakovyj nezaležno vid krajiny, de rozhortajeťsia šablonna pijar-kampanija – čy to Nimeččyna, čy Ukrajina, čy Poľšča. Pry ciomu sered protyvnykiv slancevoho hazu dosvidčenyj sposterihač, jak pravylo, zavždy pomityť marhinaľni partiji, v osnovnomu – pravoradykaľnoho napriamku. Z jakymy u Kremlia v ostanni roky tradycijno skladajuťsia «roboči stosunky». Znovu ž taky, ne zvažajučy na te, čy ce v Nimeččyni, Uhorščyni, Poľšči abo Franciji.

U 2013 roci, koly v Ukrajini tema slancevoho hazu nabula populiarnosti, a biľšisť politykiv i ekspertiv schodylysia na dumci, ščo same slancevyj haz povynen staty strategičnoju stavkoju Kyjeva v procesi vychodu z bahatoričnoji hazovoji zaležnosti vid Moskvy, «Svoboda» zajniala žorstku krytyčnu pozyciju. Dyvno j te, ščo pravoradykaliv ne zbentežyv naviť toj fakt, ščo krim nych, po suti, jedynym krytykom ideji vydobutku slancevoho hazu na ukrajinśkych rodovyščach stav blyźkyj do Vladimira Putina Viktor Medvedčuk i joho hromadśke objednannia «Ukrajinśkyj vybir».

Z rozvytkom sytuaciji «Svoboda» zaznavala vidčutnych imidževych vtrat. Zazvyčaj oberežni j zvaženi u svojich ocinkach fachivci u sferi energetyky priamo zajavlialy, ščo «Svoboda» dije v interesach «Hazpromu». Vidomyj ukrajinśkyj energetyčnyj ekspert Volodymyr Zemlianśkyj, pislia rozhornutoji «svobodivciamy» kampaniji z dyskredytaciji slancevych kontraktiv miž Ukrajinoju i kompanijamy Shell i Chevron, priamo zajavyv, ščo «Svoboda» vystupaje jak agent «Hazpromu». Partijci Tiahnyboka, bezumovno, vsi podibni zvynuvačennia i pidozry vidkydaly.

Prote vže vlitku 2013 roku, koly sprava dijšla do rišeń pro dopusk kompaniji Chevron do rozrobky Oleśkoho rodovyšča (Ľvivśka ta Ivano-Frankivśka oblasti), «Svoboda», ščo kontroliuje deputatśku biľšisť v oblasnych radach, zablokuvala pryjniattia cioho rišennia.

«Slancevi skandaly» za učastiu «Svobody» tryvaly protiahom usioho 2013 roku, i zaveršylysia tiľky naperedodni Revoliuciji Hidnosti, koly «Svoboda», pid natyskom ZMI, hromadśkosti, politykiv i lobistiv, bula zmušena daty zelene svitlo dlia roboty kompaniji Chevron na Oleśkomu rodovyšči.

Neodnoznačnu istoriju protydiji «Svobody» ideji slancevoho vydobutku v Ukrajini spysuvaly jak na korupcijni motyvy, tak i na tajemni domovlenosti ukrajinśkych nacíonalistiv z predstavnykamy «Hazpromu». Siohodni pro ce malo chto zhaduje, oskiľky Revoliucija Hidnosti, v jakij jak lidery, tak i riadovi členy «Svobody» vzialy aktyvnu učasť, sterla z pamjati bahato detalej dorevoliucijnoho polityčnoho žyttia. Razom z tym, bez zhadky cioho aspektu opys dijaľnosti «Svobody» buv by ne povnym.

Revoliucija Hidnosti ta jiji naslidky

Varto zhadaty, ščo rik pered Revoliucijeju Hidnosti buv vidznačenyj antyfašystśkoju isterijeju, jaku nahnitala vlada. Povorotnym momentom v lanciužku podij stala akcija opozyciji «Vstavaj, Ukrajino!» 18 travnia v Kyjevi. Siohodni bahato chto pamjataje podiji toho dnia zavdiaky sutyčci «svobodivciv» i sportsmeniv, najniatych Partijeju regioniv, nepodalik vid Mychajlivśkoji Plošči, a takož odnomu z učasnykiv vulyčnoho konfliktu – Vadymu Titušci.

Prote, malo chto pamjataje, ščo v toj deń, koly opozycija provodyla finaľnu akciju vseukrajinśkoho turu «Vstavaj, Ukrajino!», Partija regioniv provodyla svij mityng na Evropejśkij plošči, prysviačenyj protydiji tak zvanij fašystśkij zahrozi. Podiji toho dnia ostatočno oformyly zadum vlady – komanda Janukovyča serjozno vyrišyla rozihraty antyfašystśku kartu, postupovo navišujučy na vsiu ukrajinśku opozyciju jarlyk fašystiv i reakcíoneriv. Zvedennia vsioho polityčnoho procesu v Ukrajini do prostoji formuly «fašyzm-antyfašyzm» komuś zdavalosia vdaloju idejeju dlia vyrišennia problemy pereobrannia Viktora Janukovyča na druhyj prezydentśkyj termin na počatku 2015 roku. A vrachovujučy, ščo proces upravlinnia vnutrišnioju politykoju v Ukrajini postupovo perechodyv z ruk Bankovoji v ruky sekretaria RNBO Andrija Kliujeva, nevažko bulo i zdohadatysia – u nadrach jakoji struktury vyzrivaly podibni strategični rozrobky.

Ukrajinśkym pravoradykalam, bezsumnivno, šče naležalo zihraty v ciomu scenariji važlyvu roľ. I jakščo ideja pro vyvedennia u druhyj tur prezydentśkych vyboriv Janukovyča i Tiahnyboka do kincia 2013 roku vže bahatiom u vladi zdavalasia utopičnoju, to možlyvi scenariji destabilizaciji polityčnoji sytuaciji blyžče do kincia 2014 roku i provedennia prezydentśkych vyboriv v režymi «nadzvyčajnoho stanu», rozhliadalysia jak príorytetni.

Odnak režym NS nastav nabahato raniše, niž peredbačalosia, a možlyvosti moderuvannia polityčnoho procesu v umovach Revoliuciji značno zmenšylysia.

«Svoboda» bula odnijeju z tych nebahatioch polityčnych syl, jakych Revoliucija Hidnosti perevela v resursnyj stan. Členy ta prychyľnyky partiji, na vidminu vid ynšych «kabinetnych» opozycíoneriv, z holovoju kynulysia v protestnyj ruch po vsij Ukrajini. U vulyčnych protestach braly učasť vsi – vid narodnych deputativ do riadovych partijciv. Odnak pravoradykaľna niša na kyjivśkomu Majdani cioho razu pokazala ​​cilyj nabir nacíonalistyčnych organizacij, na tli jakych parlamentśka partija Tiahnyboka počala vyhliadaty naviť trochy pomirnoju. Perš za vse – na tli novoho nacíonalistyčnoho objednannia «Pravyj sektor» ta joho lidera Dmytra Jaroša, pro jakoho šče pide mova v zajavlenij seriji materijaliv avtora.

Važlyvo vidznačyty, ščo diji «Svobody» ne zavždy odnoznačno spryjmaly partnery po opozycijnomu ruchu. Dejaki z nych i pohotiv ynši opozycíonery rozciniuvaly jak vidverte škidnyctvo. Odnym z takych epizodiv u sični 2014 roku stalo vyvišuvannia portreta Stepana Bandery nad vchodom v budivliu KMDA. U ZMI zjavylasia informacija, ščo inicijatorom cioho kroku buv komendant zachoplenoji revoliucíoneramy budivli – «svobodiveć» Ruslan Andrijko. Reakcija partneriv po opozycijnomu taboru bula prognozovanoju – portret Bandery znialy do večora toho ž dnia. Odnak dlia rosijśkych i provladnych ukrajinśkych telekanaliv, ščo aktyvno praciuvaly na marhinalizaciju protestu – vystačylo i kiľkoch hodyn. Dlia hliadača, jakyj ne rozbyrajeťsia v chytrospletinniach vseredyni opozycijnoho taboru, povidomlennia vyhliadalo cilkom odnoznačno – «protestuvaľnyky z Majdanu vyvisyly portret svoho idejnoho voždia».

Varto vidznačyty, ščo uliublenyj obraz rosijśkych propagandystiv – obraz Stepana Bandery, zavdiaky inicijatyvam «Svobody» duže často stavav temoju televizijnych siužetiv i internetnych reportaživ z kyjivśkoho Majdanu. 1 sičnia 2014 r., nezvažajučy na zaperečennia partneriv po opozyciji, «Svoboda» vse-taky provela v centri Kyjeva smoloskypnu chodu na česť Stepana Bandery. Znovu ž taky, rosijśki ta provladni ukrajinśki medija otrymaly novu porciju jaskravych kartynok, za dopomohoju jakych bahatomiľjonnu televizijnu audytoriju jak v Ukrajini, tak i na Zachodi, perekonuvaly v radykaľnomu nacíonalistyčnomu charakteri protestiv v ukrajinśkij stolyci. Za dopomohoju cijeji informacijnoji technologiji v tomu čysli postupovo stvoriuvaly i grunt dlia sylovoho prydušennia «povstannia nacíonalistiv», «fašystśkych protestiv», «pravoradykaľnoho šabašu» i tak dali.

Aktyvna učasť nacíonalistyčnych ugrupovań zahalom, i «svobodivciv» zokrema, vyjavylasia duže zručnym instrumentom dlia stvorennia vyhidnoho režymu Janukovyča informacijnoho kontekstu navkolo podij na Majdani. Samoviddanisť i ščyrisť dij bahatioch riadovych členiv pravoradykaľnych organizacij dosi ne vyklykaje sumniviv. Odnak pytannia do lideriv cych objednań, i do dejakych jichnich polityčnych rišeń v chodi Revoliuciji Hidnosti, jak i raniše zalyšajuťsia. Vrachovujučy, ščo virus separatyzmu v 2014 roci spalachnuv v Ukrajini v tomu čysli i u zvjazku z pošyrenym stereotypom pro pravoradykaľnyj charakter Revoliuciji i zminu vlady v Kyjevi, pytannia polityčnoji vidpovidaľnosti.

OBHOVORENNIA